Quantitative Easing:   Panacee  of Placebo

 

inflatie, disinflatie, deflatie, import, koopkracht, demand crisis

 

De olieprijs daalt met een sneltreinvaart. Ongehoord en onverwacht. Geen econoom heeft het voorzien, geen analist heeft ervoor gewaarschuwd. Goed, de vraag naar olie nam wat af tengevolge van de vertraging in de groei van de wereldeconomie en het was uiteraard redelijk te verwachten dat daardoor de prijs licht zou dalen. Maar een daling tot nu reeds flink onder de 60 dollar per vat.

Olie is de smeerolie van de economie. De olieprijs bepaalt grotendeels de energiekosten van de industrie en van particulieren. Lagere olieprijzen betekent dus lagere productiekosten, lagere prijzen dus disinflatie, maar ook meer koopkracht. Voor de particulier betekent het minder uitgaven aan gas en electriciteit en dus meer geld over voor andere aankopen. Je zou dus met je lekenverstand zeggen dat het voor alle partijen voordelig is.

Maar economen denken er genuanceerder over. Door de dalende energieprijzen daalt ook de inflatie. Die inflatie is volgens de geldende mainstream economie het seinensysteem van de economie. Hij moet op groen staan, twee procent inflatie is ideaal. Te laag om hyperinflatie te veroorzaken, hoog genoeg om de schulden van staten, banken en ondernemingen en het spaargeld van particulieren langzaam in waarde te laten dalen, maar ook een aansporing voor particulieren om te kopen voordat de prijzen weer 2% zijn gestegen. Stijgt de inflatie boven de 2% dan gaan de seinen op rood, en dat doen ze ook als de inflatie onder die 2% daalt, al is er dan nog geen sprake van deflatie.

Zo is de totale inflatie na jaren cumulatief behoorlijk hoog, sinds 2000 meer dan 30% in de eurozone. Dat wil dus zeggen dat het geld in die periode 30% minder waard is geworden of dat de prijzen in die tijd met 30% zijn toegenomen. Maar omdat het niet in één klap gebeurt zoals bij een devaluatie valt het niet op.

De inflatie is overal in de wereld te laag. Volgens de mainstream economisten dreigt deflatie en de landen moeten zich daar tegen wapenen. De Centrale Banken  hebben tot taak toe te zien op de prijsstabiliteit en die wordt nu bedreigd. Deflatie zou de schulden van staten, banken en ondernemingen in waarde doen toenemen en dat zou ze onbeheersbaar kunnen maken en in ieder geval groei bemoeilijken door gebrek aan investeringskapitaal. Ondernemingen zouden om omzet te behouden prijzen moeten verlagen hetgeen personeel kost en tot bankroet kan leiden. Voor consumenten zijn die dalende prijzen natuurlijk een voordeel. De mainstream is echter van mening dat de consument dan juist niet gaat kopen maar afwacht tot de prijzen nog verder zullen dalen met alle nare gevolgen daarvan.

Dus dalende olieprijzen zijn dus een voordeel en een gevaar.

Naast deze wereldwijde disinflatie, teruglopende inflatie en in een aantal landen deflatie of hyperinflatie, hebben wij in de eurozone (en missschien ook in de EU) nog problemen specifiek voor deze regio. Terwijl de rest van de wereld beter de crisis van 2008 is doorgekomen geldt dat niet voor de eurozone die een beetje het zorgenkindje van de wereldeconomie is geworden. De oorzaak hiervan is behoorlijk complex.

Allereerst was en is er een gebrek aan begrotingsdiscipline sinds de oprichting van de eurozone geweest. Afspraken hierover zijn van het begin af aan stelselmatig genegeerd en er zijn continu opportunistische en zelfs met het verdag van Lissabon botsende oplossingen voor knelpunten ontworpen die  symptoom bestrijdend waren maar structureel geen effect hadden.

Na de Lehmann crisis van 2008 zijn de afspraken verscherpt en werd de nadruk gelegd op bezuinigingen om de te hoge schulden (je moet daarbij opmerken dat die nog ver onder het wereldgemiddelde liggen) terug te dringen en de overheidsuitgaven te verminderen door een stricte begrotingsdiscipline en een terugdringen van de schulden met 5% per jaar  om deze beheersbaar te maken. Een begrotingstekort van meer dan 3% had ingrijpen van Brussel en  een verbeterplan tot gevolg. Daarbij is de zwakke plek dat de lidstaten dus jaarlijks 3% extra staatsschuld kunnen opbouwen zonder ingrijpen van Brussel en dat deze 3% in de praktijk dus als norm wordt beschouwd in plaats van de in het S&G Pact geëiste 0,5% tekort.

Van deze saneringsplannen is nog niets terechtgekomen, integendeel de staatsschulden blijven jaarlijks sterk stijgen.  Hierdoor daalt juist  de mogelijkheid kapitaal vrij te maken om te investeren.

In plaats van structureel te bezuinigen, een proces dat stuitte op sociale wetgevingen en bindende afspraken met vakbonden en andere onoverkomelijke hindernissen gingen de lidstaten er toe over de lasten voor burgers en bedrijven te verhogen om de 3% tekort te bereiken en buiten correctie van Brussel te blijven. Het overheidsaandeel in de besteding van het BBP nam dus toe en het overblijvende deel voor bedrijfsleven en burgers nam evenredig af waardoor winsten werden afgeroomd, investeringen niet plaats vonden, ontslagen noodzakelijk werden en de koopkracht van de burgers afnam. In België nam het overheidsaandeel in het BBP toe van 48,4% in 2004 tot 54,4%  in 2013, Frankrijk van 52 naar 57%, Duitsland tenslotte het omgekeerde, 46  naar 44,3%.  Verhoogde koopkracht betekent meer aankopen, betekent meer verkopen, betekent verhoogde productie, betekent meer werkgelegenheid, betekent hogere prijzen betekent hogere inflatie. In de praktijk wordt het tegenovergestelde echter bereikt door het huidige beleid, krimpende koopkracht.

Het gevolg van de krimpende koopkracht, nog versterkt door de omvangrijke salarisverlagingen in de zuidelijke landen om de export concurrentie positie te verbeteren, is een demand crisis, dwz dat er wel aanbod is maar geen vraag door koopkrachtsverlies. Daardoor worden  de prijzen noodgedwongen verlaagd hetgeen als die daling doorzet tot deflatie leidt. Door de goedkopere import uit lage lonen landen neemt de binnenlandse productie ook af, voor zover nog aanwezig, en dat leidt direct tot lagere inflatie door die uiterst lage prijzen  en op de duur tot nog lagere koopkracht.

Het verzuim dat een aantal lidstaten niet de nodige hervormingen (waarover meer is gezegd in vorige artikelen) doorvoerden waardoor geen structurele verbetering optrad werd hen door lidstaten die wel deze hervormingen in meer of mindere mate hadden doorgevoerd verweten. Duitsland stilzwijgend  gesteund door andere noordelijke landen, verweten Frankrijk en Italië dat deze achterbleven. Als de plannen doorgaan vindt in beide landen nu een inhaalslag plaats. Beide landen zijn het overigens niet eens met de austerity politiek zoals de bezuinigingen ook genoemd worden.

Dat leidt  tot het volgende knelpunt, de gezamenlijke munt, de euro. De verschillen tussen de verschillende lidstaten in minimum loon, mediaal inkomen, Local Purchase Power en economisch potentiëel zijn zo groot dat ze onmogelijk over één kam geschoren kunnen worden maar dat moet toch gebeuren door die gemeenschappelijke munt. Dat heeft tot gevolg dat de Commissie van Regeringsleiders, de echte macht in de EU en eurozone niet tot een gezamenlijke economische politiek kan komen. Er is geen grootste gemene deler te bereiken. Elk land heeft zijn eigen specifieke economische politiek nodig maar is gebonden door de monetaire unie, met het gemeenschappelijke monetaire beleid uitgevoerd door de ECB. De eurozone kent geen gemeenschappelijk fiscaal beleid, dat behoort tot de competentie van de lidstaten. De ECB moet dus een monetaire politiek voeren die nooit de belangen van alle lidstaten kan dienen. Wat voer is voor de een is gif voor de ander. Maatregelen dus om de inflatie te verhogen bij 18 landen waar bij een aantal reeds deflatie optreedt en bij andere nog een aanvaardbare inflatie of te lage inflatie kunnen nooit een maximaal effect hebben. Met een gemiddelde inflatie werken is ieder bedriegen.

Het is dus niet verwonderlijk dat de maatregelen van de ECB tot dusver, renteverlagingen, spotgoedkope leningen aan banken, het opkopen van covered bonds en ABS geen resultaat heeft gehad. Men noemt wel Japan als succesland waar de Centrale Bank een inflatie van 1,9%  voor het volgende jaar voorziet. De exporten nemen dan weer fling toeen zakken dan weer weg maar de binnenlandse aankopen lopen terug. Veel waarneembaar succes is er niet, maar dat zal, zo zegt de theorie ongetwijfeld komen. Maar wanneer en na hoeveel QE?

Dan komt er ook in de eurozone de Quantitative Easing opdoemen als laatste poging, de bazooka van Draghi. Het ophogen van de balans van de ECB met 1000 miljard euro door  het opkopen met vers geprint geld van staatsobligaties door de ECB  van banken of misschien nog andere obligaties. Dat moet de inflatie opjagen, per definitie. Er wordt niet over gediscussieerd of het resultaat oplevert, dat wordt axiomatisch aangenomen, het lijkt een soort deus ex machina. Nergens lees je relevante onderzoeken naar het oplopen van de inflatie erdoor. Nergens  zie je een overzicht waar die 1000 geplande nieuw geschapen miljarden euros zullen heenvloeien, nergens een onderzoek naar de investeringsbehoefte van het  Europese bedrijfsleven, die niet al te hoog lijkt te zijn gezien de resultaten van de lage rente leningen, de TLTRO's van dit jaar. Wel enorme vraag naar gratis geld van de Juncker investeringeplannen voor nieuwe projecten. Wel is zeker dat QE de wisselkoers van de euro omlaag drijft en dus de export moet stimuleren, hoewel dat laatste ook nog niet evident is. Dat koers effect zien we al bij de aankondiging ervan. Ook de beurskoersen worden er duidelijk door opgestuwd. Bij elke aankondiging van QE schieten ze omhoog. Maar de economie?

Als het gaat over de invloed op de groei of de inflatie lees je alleen vage schattingen. Zo denken sommige  economen in het VK dat het 3% extra groei heeft veroorzaakt. Denkt. Nergens wordt gekwantificeerd wat de invloed van de QE is op de koopkracht, hetgeen ook niet mogelijk is als men zelfs niet weet waar die kapitale bedragen heengaan.

Nu moet daarbij aangetekend worden dat er nergens ter wereld effectieve maatregelen tegen deflatie/disinflatie zijn waar te nemen. Practisch overal is de inflatie behoorlijk lager dan die 2%. Zelfs in de VS na jarenlange QE strijd tegen de disinflatie bedraagt die nog maar 1,7%, bij lange na geen 2%.

Volgende keer wat meer over de VS en Japanse QE.

 

 

 

Dubbel op  voor de EU

 

 

Enige tijd geleden heb ik een artikel geschreven over de dubbele energie voorziening en dus dubbele kosten en de nadelen van een intermitterend wind/zon en de CO2 uitstoot van biomassa door boskap en  herplanting. Ik heb daar nog wel het een en ander over gehoord waarbij de grote meerderheid  duidelijk van mening was dat ik er geen draad verstand van had (en zij dus wel, impliciet). Op die manier worden onwelvallige publicaties bemoeilijkt want er volgt ongewenste publiciteit en een zinnige discussie is zo onmogelijk. Ik heb daarna op mijn blog de biomassa uitstoot nogeens uiteengezet.

Gisteren kreeg ik steun voor mijn stelling van de dubbele kosten. De multinational EDF komt in Groot Brittannië  in aanmerking voor een subsidie van 3.3 miljard euro, door de eindgebruikers te betalen in de electriciteitsrekening, om te verzekeren dat in de toekomst nucleaire, kolen en gascentrales de energietekorten  van de alternatieve opwekkers op te kunnen vangen.

EDF heeft acht nucleaire en twee kolencentrales geprekwalificeerd voor de  zgn "capacity market" (het opvangen van hiaten in de energievoorziening van wind en zonne energie) die moet garanderen dat de Britse lampen blijven branden. Ook SSE en E.ON staan in de wacht voor mogelijke subsidies voor hun kolencentrales bij de veiling van energie die vandaag begint.

Het is weer een project dat  dat de rekening van de eindgebruikers verhoogt. Het plan was, volgens de Guardian, oorsponkelijk bedoeld voor de bouw van nieuwe gascentrales maar is nu uitgebreid tot andere systemen.

Er zullen ook contracten worden aangeboden voor de bouw van nieuwe gascentrales met een looptijd van 15 jaren maar voor slechts drie jaren voor bestaande centrales.

Er is kritiek op de gang van zaken. Het World Wild Fund VK, de milieugroep die de schattingen van de kosten verschafte is van mening dat nu de meest vervuilende, smerigste centrales miljarden ponden door de gebruikers te betalen ontvangen. Er zou veel meer aan "demand response" worden gedaan, beïnvloeding van het electriciteteits gebruik consumentengedrag door prijsaanpassingen (dus verplicht minder electriciteit gebruiken).

Groot Brittannië dekt zich dus is om bij uitvallen of tekortschieten van de alternatieve energiecentrales de oude betrouwbare centrales in bedrijf te laten blijven om naast het onzekere deel deel dat zij toch blijven leveren altijd paraat te staan om bij te springen. Ja, zelfs nieuwe orthdoxe centrales zullen worden bijgebouwd om dat te garanderen. De overheid is bereid de dubbele kosten te accepteren.

Zoals ik berichtte over E.on is Duitsland nog niet zover. Eon heeft duidelijk gemaakt dat zij daar niets voor voelen,  maar er is nog geen alternatief gevonden. En hetzelfde probleem zal zich oveer de gehele Europese Unie doen voelen.

Eén ding staat vast. De eindgebruiker betaalt.

 

De QE in Japan eist weer alle aandacht. Morgen wat de wetenschap erover denkt te weten.

.

 

 

 

Vlucht  naar voren

Al enkele malen heb ik laten zien dat een Europese politieke unie op pragmatische gronden onmogelijk is door de enorme verschillen in mimimum loon en mediaal loon.

De wens naar zo'n afgeronde politieke unie is zoals praktisch elke ingreep in de eurozone en Europese Unie te karakteriseren als een vlucht naar voren.  Elke stap werd aangeduid als een verbetering en een nader tot elkaar komen en blijkt geen enkel positief effect te hebben. Omdat dus daarna steeds opnieuw aan het licht treedt  dat de eurozone dan nog niet werkt wordt bij elk nieuw opdoemend obstakel (lees crisis) een nieuwe maatregel genomen om die op te vangen en zo tezelfdertijd een  politieke unie stap voor stap naderbij te brengen. Blijkt dat die volgende  stap ook weer gevolgd wordt door een nieuwe strop dan volgt de volgende stap die ook niets uithaalt maar weer de daaropvolgende onvermijdelijk maakt.

Zo zijn we nu beland op het punt dat de ECB openlijk toegeeft dat hun ingrepen slechts een tijdelijk luchtgevend karakter hebben en dat "hervormingen" noodzakelijk zijn om succes te bereiken. Nu is hervormingen een nogal vaag begrip maar het wordt steeds helderder uit de woorden van Draghi dat daarmee eurozone brede gezamenlijk belastingen, begrotingen, sociale wetgeving  worden bedoeld die inderdaad alle de facto basiselementen voor een politieke unie zijn. In deze vlucht naar voren vraagt niemand zich af of zo'n politieke unie de onderliggende problemen kan oplossen.

Ik heb in vorige stukken met tabellen laten zien dat in feite die problemen juist de onmogelijkheid van een politieke unie opleveren. Waren die problemen er niet dan zou zo'n unie te verwezenlijken zijn maar zo'n politieke unie gebruiken, om ze op te lossen is de omgekeerde weg en werkt niet.

Om dat zichtbaar te maken heb ik nu na de minimumlonen en mediale lonen een nog duidelijker voorbeeld gevonden van die onmogelijkheid.

We praten so gemakkelijk over koopkracht, prijspeil, inflatie maar hebben het zelden over de combinatie koopkracht en prijspeil oftewel wat kan iemand kopen voor het salaris dat hij verdient in vergelijking met andere landen. Om zo'n vergelijking te kunnen realiseren wordt er wordt een standaard van 100 genomen, in dit geval de situatie in New York en die wordt vergeleken met de Local Purchasing Power in andere landen. Zo kan men zich een oordeel vormen over laten we het noemen de relatieve welvaart in verschillende landen.

 

Ik heb er voor genomen de eurozone landen en daarnaast de andere Europese staten. De gegevens komen uit numbeo.com

Ook uit deze tabellen  blijkt overduidelijk dat de verschillen in Local Purchasing Power tussen niet alleen de andere Europese landen (elf onder factor 75) maar ook de lidstaten van de eurozone onderling zo enorm groot zijn ( negen onder factor 75) dat een politieke unie met gezamenlijk belastingstelsel, begroting, sociale wetgeving tot een ongelofelijke chaos zou leiden, in feite dat alles uniformiseren in welke vorm dan ook een economische en financiële onmogelijkheid is.

De enige conclusie die hieruit getrokken kan worden is dat forceren van een geheel Europa in een politieke unie volstrekt uitgesloten is en dat als men alleen de eurozone neemt het daar evenmin uitvoerbaar is. Daarmee is de economische nutteloosheid van de eurozone weer aangetoont, die dus tot niets leidt en bovendien de optimale ontwikkelings mogelijkheid  van de lidstaten frusteert door ze aan één en dezelfde munt te binden die dus elke landelijk bepaalde ontwikkelingsstrategie uitsluit maar een niet bestaand algemeen belang najaagt.

Om een klein voorbeeld te geven van de gevolgen van die onmogelijkheid. Frankrijk voldoet al een aantal jaren niet aan de eisen die het Stabiliteits en Groei fonds stelt aan de begrotingen van de lidstaten. De president van de Duitse Centrale Bank Weidmann spreekt zijn ongenoegen hierover uit. Wat voor alle andere lidstaten geldt (die overigens ook niet brandschoon zijn) moet ook voor Frankrijk gelden en dus moet er een ingreep  van Brussel komen en niet een uitstel tot volgende jaar maart.

Maar als men de sociale en economische situatie in Frankrijk in ogenschouw neemt en men constateert dat het een echt staterun land is met vakbonden die praktisch almachtig zijn  (nog machtiger dan de Britse vakbonden uit het voor Thatcheriaanse tijdperk want ze hebben zelfs geen leden nodig, slechts 8% van de werkers is lid van een vakbond) dan begrijp je dat daar een ommezwaai in sociale wetgeving en naar minder staatsinvloed en dus geringere bureaucratie  niet alleen een kwestie van moeten maar nog meer van kunnen (en willen) is.

In het verlengde daarvan ziet men ook het duidelijker wordend streven van de lidstaten om juist hun nationale macht en beslissingsrecht te behouden en, zoals men nu bij Griekenland ziet, zich aan de almacht van Brussel te onttrekken. Dan is toch het streven naar gezamenlijke belastingen, begrotingen en sociale wetgeving een onzinnige optie.  

Bovendien veroorzaakt dat streven binnen de lidstaten tot de nodige onrust en de opkomst en snelle bloei van anti eurozone partijen. De oppositie leider AlexisTsipras  in Griekenland, die bij nieuwe parlementsverkiezingen een reële kans heeft op winst en machtsovername, gaat al tekeer tegen het bezoek van Moscovici aan Griekenland nu daar nieuwe Presidentsverkiezingen worden gehouden als een intimidatie poging. "Fearmongering and interference" noemt hij het.

Van de zijde van Brussel te begrijpen want met een Tzipras aan de macht in Athene zou een eis  de schulden kwijt te schelden en een uittreden van Griekenland  uit de eurozone niet uit te sluiten zijn. Dus hem de wind uit de zeilen te nemen is geen onwaarschijnlijk streven.

De vlucht naar voren. Waar ligt de grens.

de janos kop van  de energie

Eon, de Duitse energie gigant, heeft dus aangekondigd dat hij in twee sectoren gesplitst gaat worden. De gesubsidieerde duurzame tak met wind zon en biomassa, transport en levering aan de klant blijft Eon en de fossiele en nucleaire centrales worden ondergebracht in een apart bedrijf dat in de verkoop gaat want het is niet rendabel meer.

Dat is het feit. Nu de uitleg. Trouw juicht het toe dat Eon duidelijk kiest voor duurzaam en van de rest niets meer wil weten. Andere interpretaties zeggen dat de fossiele tak en de gesloten kerncentrales die gesloten zijn en afgebouwd moeten worden door de subsidies voor duurzaam alleen maar een kostenpost zijn en dus worden afgestoten. De vraag is wat gebeurt er met de niet duurzame tak. Die gaat failliet als er niets verandert. In het verlengde, wie draagt er in het vervolg zorg voor dat als de duurzame centrales niet genoeg energie opwekken door gebrek aan wind er toch een backup door fossiele centrales is. Niet Eon in ieder geval die zich door de sunbsidies veilig heeft gesteld.

Zo zie je dat een feit wordt geïntepreteerd naar je eigen voorkeuren. Dat Trouw impliciet toegeeft dat duurzame energie zonder subsidie niet rendabel is want Eon noemt die subsidie eigenlijk juist als de reden. Dat Trouw verder niet doordenkt over wat er dan bij windstilte en zonloosheid moet gebeuren. Dat de andere interpretaties niet geloven in komende energieopslag die een backup overbodig maakt of een geheel Europa dekkende nieuwe infrastructuur die alle duurzame energieverschaffers, particulier en bedrijfsmatig, aan elkaar koppelt en zonnestroom van zuid naar noord en windenergie van noord naar zuid over een nieuw aan te leggen Europees netwerk mogelijk maakt.

Zo zijn er ook visies dat duurzame stroom wel degelijk rendabel is wanneer men naast de geldelijke subsidies die blijvend nodig zijn (in ieder geval de komende 25 jaar gezien de subsidie contractduur en geen enkele reden om te veronderstellen dat het daarna ineens anders zal zijn), ook de milieuaspecten meeweegt en die in geld quantificeert. Daarbij vergeet men de negatieve milieuaspecten mee te rekenen zoals horizonvervuiling door turbines en kabelnetwerken, de slachting van vogels door de malende wieken, de lawaaivervuiling voor omwonenden en de waardevermindering van de woningen nabij de windmolens om er een paar te noemen. En tenslotte, fictief geld door mileueffecten kun je nergens besteden. Probeer maar bij Albert Hein iets te kopen met een milieueffect.

Duurzame stroom is altijd duurder dan traditioneel opgewekte. De enige twee redenen om dat duurdere op de koop toe te nemen, zijn de vervuiling die fabrieken en autos veroorzaken en/of de overtuiging dat CO2 uitstoot door de mens de oorzaak zou zijn van een grote extra opwarming van de aarde die noodlottige gevolgen zou hebben voor het leven op aarde.

Wat zinniger zou zijn nieuwe technieken te exploreren voor een duurzame wind en zon  onafhankelijke energiewinning. Denk bijvoorbeeld aan thorium centrales, waterstof.

werkelijkheid en droombeeld

De realiteit wijkt soms ver af van de theorie. Wat vindt de wereldbevolking belangrijk? We kunnen het vinden in de Social Progress Index bijvoorbeeld, opgesteld door een groep belangstellenden maar ook in een grote enquete van de Verenigde Naties onder millioenen wereldburgers. Hieronder vindt men de uitslag in een grafiek, commentaar overbodig.

 

Nu een overstap naar de natuur die haar eigen wetten en nukken en kuren heeft. Duitsland krijgt een dubbele depressie met stormachtig weer. Nu is de groene stroom "aanbod gestuurd", ook door dat weer, de traditionele stroom is "vraag gestuurd". Dat verschil blijkt dit weekend weer duidelijk in Duitsland waar een dubbele depressie (Alexandra en Billie) enorm veel wind zal veroorzaken waardoor dus de windparken in het noorden ook enorm veel stroom gaan produceren. De electriciteitsbedrijven in Duitsland moeten zich daar duchtig op voorbereiden want het gevaar bestaat dat het electriciteitsnet, dat nog niet is aangepast aan de nieuwe situatie overbelast kan raken. Er zal zo'n 28.000 Megawatt opgewekt worden. Daardoor zijn zware ingrepen noodzakelijk, want het Noordduitse overschot veroorzaakt ook een verhoogde stroomvloed naar het zuiden zonder voldoende leidingscapaciteit waardoor de leidingen oververhit zouden kunnen raken. Dus moeten in het noorden alle conventionele centrales worden afgeschakeld en in het zuiden  juist aangezet. Dat toont het verschil tussen je moeten aanpassen aan het aanbod en je aanbod aanpassen aan de vraag oftewel aanbod gestuurd of vraaggestuurd.

De olieprijs blijft maar zakken. Nu 63 dollar per vat Brent maar men ziet nog een verdere daling opdoemen. Een combinatie van veel aanbod en door de niet snel groeiende wereldeconomie tamme vraag. De USA zijn van een olieimporterend land nu zo niet de grootste producent ervan geworden  dan toch wel haast door de schaliegas boom. Daardoor kan de economie ook flink groeien want de olieprijzen zijn in dollars en de energiekosten vormen een belangrijk deel van de productiekosten.

Wij moeten er door onze in waarde gedaalde euro (1.40 naar 1.23) meer voor betalen dus profiteren we ook minder. Eén ding is zeker, de consument heeft baat bij de lagere olieprijs waar de gasprijs aan gekoppeld is. Minder uitgeven aan energie en dus meer over hebben voor de inkopen. Voor de effectenbeurzen is het minder leuk, want de olieconcerns krijgen natuurlijk flinke klappen, het exploreren naar nieuwe bronnen is daarom niet meer lonend en wordt dus op een laag pitje gezet hetgeen weer gevolgen heeft voor die bedrijfstak. Dus dalen de koersen.
Prompt komt weer de kreet voor Quantitative Easing van de ECB om die koersen weer te steunen. Ik begin me hoe hoe langer hoe meer af te vragen waar de QE nu voor dient. Want het is toch duidelijk dat het eurozone bedrijfsleven geen behoefte heeft aan zo'n 1000 miljard euro bijdrukken. Wat doen dan die 1000 miljard   concreet voor de eurozone economie? De koopkracht neemt er niet door toe, de disinflatie wordt er dus niet door afgeremd, integendeel door eventuele hogere productie neemt de wanverhouding tussen het dan stijgende aanbod en de geringe vraag nog toe waardoor alleen meer disinflatie ontstaat. Investeringen in het buitenland spekken de banken maar niet de binnenlandse economie. Het is de verhouding vraag/aanbod, die de prijsstabiliteit oftewel de inflatie bepaalt. Het is duidelijk dat die alleen te beinvloeden is door de vraag te verhogen en het aanbod pas als die vraag inderdaad is toegenomen. Dat kan alleen door de koopkracht te stimuleren, niet met macroeconomisch geneuzel waarvan het waarneembaar en quantificeerbaar is is dat  alleen banken en beurzen  profiteren en wisselkoersen worden gemanipuleerd, niet dat  er de werknemers meer koopkracht door wordt  verschaft. Of denkt men dat er een soort magische kracht van uitgaat die de burgers ervan moet overtuigen dat de staat over hen waakt.
Naarmate de stagnatie voortsuddert, de schulden daarentegen onstuitbaar door blijven stijgen en er in het kader van de eurozone geen enkele uitzicht is op een verbetering omdat de eurozone structureel niet deugt wordt een oplossing steeds verder weg geduwd en dus steeds onrealistischer. Alleen als elk land optimaal de eigen problemen kan oplossen door een eigen monetaire en economische politiek te voeren kan er vooruitgang komen.
Een politieke unie brengt geen oplossing want verandert niets aan de interne cultuur en structuur of dat nu eurozone of federaal europa zou heten. Minimumlonen, besteedbaar inkomen, economische potentie, schuldenberg, sociale zekerheden, ze wijken onderling zover van elkaar af dat ze samengevoegd en zoals men zo schoon kan zeggen gehomogeniseerd tot een onbeheersbare chaos zouden leiden.
De eurozone was zelfs theoretisch onmogelijk omdat het geen optimal currency region was en het droombeeld van convergentie, oftewel naar elkaar toe groeien is tot het tegenovergestelde geworden, een steeds groter verschil en steeds verder groeiende ontevredenheid die zich uit in snel groeiende anti partijen.

 

 

  Gratis geld voor de banken is 

geen gratis geld voor de koopkracht

Juncker, president van de Eropese Commissie, ligt onder vuur over zijn tijd als Luxemburg's minister van financiën, toen dat piepkleine landje een groot aantal multinationals aantrok om dat land als gunstigste basis voor belastingovereenkomsten te kiezen. Nu moet hij dat (overigens vokomen legale) euvel bestrijden  in de Europese Unie. Cynici zeggen dat hij daardoor de juiste man is, hij kent het klappen van de zweep. Zelf verklaart hij er niets direct mee te maken hebben gehad. Helaas heeft hij in het verleden wel eens een uitspraak gedaan over liegen als het politiek noodzakelijk is.

Ach, als dat het enige was.

Inderdaad is de uitgifte van de TLTRO tweede tranche geen succes geworden, des te erger omdat juist in deze periode de vorige golf LTRO's ten bedrage van 272 miljard euro weer afgelost en dus terugbetaald moeten gaan worden aan de ECB.  129 miljard euro was de opbrengst van deze tweede tranche terwijl door de ECB 317 miljard beschikbaar was gesteld. Netto dus geen vergroting van de ECB balans. 

gratis geld uit de gratie

Dat laat uitsluitend nog de echte grote klap, het opkopen van staatsobligaties de echte onvervalste bazooka als optie over. De vraag is of de noordelijke landen onder Duitslands Weidmann daar mee zullen instemmen. Zij kunnen weggestemd worden bij de ECB maar als Weidmann en het Duitse Verfassungsgericht daar niet toe te bewegen zijn ontstaat een make or break situatie. Want zonder de bijdrage van Duitsland is er geen financiëel draagvlak. En hoe staan de oostelijke landen er tegenover? Ook de kleinste lidstaat heeft in de ECB evenveel stemrecht als de gigant Duitsland. In het ergste geval staat het voortbestaan van de eurozone op het spel. Zijn de haviken en duiven bereid dat risico te nemen.

Bovendien is de kans dat al dat geld in de eurozone economie terecht zal komen nihil. Meer dan 129 miljard viel nu al niet weg te zetten. Daar komt nogbij het gratis geld van Juncker via het hefboom gevulde nieuwe investeringsfonds waar geen  bank of individuele lidstaat voor aansprakelijk is, gevuld met privé kapitaal dat dus veel aantrekkelijker is. Waar het geld dan heengaat? Zeker naar de aandelenbeurs. Daarnaast investeren in de nieuwe markten? Hoe profiteert de eurozone economie van het verschaffen van leningen door de eurozone banken aan de goedkope concurrenten? Die kunnen dan des te meer en goedkoper produceren, naar ons exporteren en de prijzen nog verder drukken waardoor bij ons de inflatie nog verder afneemt en de ECB nog harder kermt. We  leven in een globale markt.

En zie eens hoe Japan kermt bij die enorme QE van de Japanse Centrale Bank en hoe daar de schulden oplopen. De Yen zakt en de Japanse aandelenbeurs stijgt.  Waar gaat het geld (op te brengen door de belastingbetaler) naar toe? Niet naar die belastingbetaler.

Voor de wereldeconomie zal het wel goed zijn maar voor de eigen economie?

Dan eindig ik met een opmerking van enige weken geleden, de minimum lonen in de eurozone/EU die zover uiteenliepen van 200 tot 1500 euro per maand dat een gezamenlijk eurzozone minimumloon de economie in de zone zou doen ineenstorten. Vandaag hieronder een tabel van de koopkracht in de EU landen. Die tonen exact herzelfde aan.  De verschillen zijn onoverbrugbaar.

.

 

van links en rechts

 

 

Er zijn van die dagen die niet deugen. Vandaag is zo'n dag. Ik had mijn blog haast af, nog een paar regels en ik moet op een verkeerde toets gebonkt hebben en alles was weg. Op geen enkele manier terug te vinden. Dus maar opnieuw beginnen en regelmatig saven..

Nu is het nieuws nu ook niet om in vreugde uit te barsten.

We lijden aan disinflatie. Dat komt omdat we hartstikke goedkope spullen importeren uit China en omstreken en die zijn zo goedkoop dat onze fabrieken daar op geen enkele wijze tegen kunnen concurreren want onze uurlonen, zijn hoog, onze sociale wetgeving uitgebreid en onze energie duur. Kijk eens naar die zonnepanelen, eens hadden we flink wat fabrieken die ze in elkaar zetten. Maar tegen die goedkope panelen uit China viel niet op te boksen. Goed voor de consument maar niet voor de economie. Omdat het niet zo goed gaat met de economie wil de overheid steeds meer geld van ons hebben en gaan belastingen en heffingen omhoog. Dus blijft er minder geld over om inkopen te doen. Dat is niet goed voor de middenstand en kost arbeidsplaatsen en dus moet de overheid meer werklozen betalen. Gelukkig is de olie gehalveerd in prijs op de wereldmarkt dus is het geodkoper tanken en scheelt dat ook een hoop voor het bedrijfsleven. De benzine is nu helemaal  zowat belasting en accijns en een heel klein beetje olieprijs. Iedereen blij, behalve de ECB want door die lage olieprijs is de disinflatie nog erger geworden. De ECB waakt over de prijsstabiliteit van de euro. Nu is die gezakt van 1.40 dollar naar 1.22 dollar dus is internationaal niet zo stabiel. Dat komt zeggen sommige analisten omdat Draghi de rente zo laag heeft gezet dat hij bijna nul is. Dat is slecht voor de kleine spaarder want die ziet zijn spaarcentjes steeds minder waar worden maar goed voor de beurs want elke keer als Draghi weer zwaait met het QE wapen in de hand schieten de koersen omhoog. Goed voor het kapitaal dus.

Het vreemde is dat het allemaal niets helpt, de renteverlagingen hebben de inflatie niet verhoogd, integendeel, de spotgoedkope leningen aan de banken (LTRO's) hebben ook niet het doel bereikt, de nieuwe versie, TLTRO's omdat ze alleen voor het bedrijfsleven mogen worden gebruikt zijn allereerst geen succes, de eerste tranche vond slechts voor zo'n 80 miljard euros gegadigde banken , de tweede vandaag scoorde 138 miljard euro. Beide onder de maat want Draghi wil de balans van de ECB ophogen van 2000 miljard naar 3000 miljard euro en moet dus voor 1000 miljard onderbrengen bij de banken. Zelfs met de aankoop van ABSsen gaat dat niet lukken en dan blijft alleen maar het opkopen van staatsobligaties en misschien bedrijfsobligaties over. Waar gaan, als alles volgens plan verloopt, die 1000 miljard die in de banken terecht gaan komen naar toe? Er is in het bedrijfsleven zelfs kennelijk geen behoefte aan meer dan 138 miljard gezien de uitkomsten van de TLTROs. of de ricicos zijn te hoog. Want de banken kunnen die 1000 miljard  niet parkeren bij de ECB want dat kost hen geld. En het moet toch ergens heen want banken moeten geld verdienen. Het is zelfs niet zeker dat zij graag hun waardepapieren, die rente opbrengen, aan de ECB willen verkopen voor geld dat in de eurozone niet nodig is en dat ze dus ergens anders zullen moeten onderbrengen en dat wordt voor een deel de effectenbeurs want daar staat men al te glunderen bij het vooruitzicht. Maar de koopkracht van de burgers neemt er niet door toe. En laat dat nu juist nodig zijn om de economie te stimuleren. Maar macroeconomisch zal het wel kloppen.

Daar komt dan ook ineens Griekenland weer als probleem. De afgelopen maanden werd het nog afgeschilderd als het wonderkind van de eurozone. Een primair begrotingsoverschot en groei! Dat ging de goede kant op.

Maar ja, de realiteit is keihard en Griekenland zit met een gigantische schuld, niet alleen de 240 miljard euros die ze van het ESM als liquiditeitssteun hebben geleend maar nog heel wat andere, tot een totaal van meer dan 175% van hun BBP. Die schuld is vooramelijk ondergebracht in de EU want de private crediteuren hebben een groot deel moeten kwijtschelden bij de haircut.

Griekenland ziet natuurlijk in dat ze met die schuld nooit meer echt op de been komen en wil ervan af. De leider van de als een speer groot geworden oppositiepartij de Syriza Partij, Alexis Tsipras, heeft lak aan Brussel. En met de vervroegde presidentsverkiezingen die zouden kunnen uitlopen op algemene verkiezingen heeft hij een flinke kans om grootste partij en dus regeringspartij te worden. Een nachtmerrie scenario niet alleen voor de Griekse traditionele partijen  maar ook voor de eurozone. Want hij wil van die schuld af, kwijtschelden. Hij is ook anti eurozone.

Nu ben ik soms wat achterdochtig. Het is niet geheel uitgesloten dat het Griekse establishment nu een aantal concessies van de eurozone denkt te verkrijgen om met dat succes te voorkomen dat Tsipras de macht zou krijgen en hem met die eurozone concessies de wind uit de zeilen te nemen.

Maar één ding is zeker of Griekenland nu uit de eurozone zou stappen (zoals Tsipras gesuggereerd heeft) of erin blijft, er zal een regeling over de schuldenberg moeten komen. Dat is in feite ook beter voor de andere eurolanden want dan worden hun garanties omgezet in te betalen geld terwijl het nu nog als garantie verborgen kan blijven. Dan weten ze hoe ze er zelf voor staan.

Economisch geloof ik zeker dat Griekenland met minder schulden en een eigen munt veel beter uit te voeten zou komen dan binnen de eurozone. Maar de eurozone historie tot nu toe wijst erop dat dat hoe dan ook voorkomen moet worden hetgeen impliceert dat andere lidstaten altijd hoe dan ook bereid tot geldelijke steun moeten zijn. Cynici zouden zeggen een fiscale unie via de achterdeur.

Spannende tijden liggen voor ons, niet van top naar top maar van potentiële afgrond naar afgrond