de Brexit strijdt woedt voort

terwijl de ECB bedrijfsobligaties opkoopt

en de migranten crisis niet te stuiten is

 Draghi's ECB is nu echt begonnen is met het opkopen van bedrijfsobligaties, in dit geval van Generali, de Italiaanse verzekeraar die, hoe ironisch, door de lage rente politiek van de ECB in financiële problemen was gekomen. Ook werd gekocht van het Spaanse Telefonica. Hierdoor wil de ECB bereiken dat de koersen van obligaties gaan dalen waardoor ondernemingen gemakkelijker geld kunnen lenen om te investeren. Dat dat nieuwe geld ook op andere wijze besteed kan worden neemt de ECB op de koop toe. Van 0% leningen eigen aandelen opkopen, andere bedrijven opkopen, dividend uitkeren, er zijn veel bestedingsmogelijkheden. En het MKB valt buiten de boot, dat moet het zelf maar zien te redden Maar die verdere stap op weg naar nieuwe koopmogelijkheden van de ECB voor de maandelijkse 80 miljard euro wordt, vooral in Duitsland, met argusogen gevolgd. Daar wordt het al een wanhoopspoging van Draghi genoemd. Dat moge zo zijn of niet. Maar de Brexit voert toch de boventoon.

Het Brexit ja of neen lijkt het gehele EU toneel te vullen met nog slechts twee weken voor de boeg  waarin voor en tegen elkaar nog kunnen  overtuigen.  Want degenen die willen stemmen en zich nog niet hadden ingeschreven hebben de deadline voor inschrijving gemist. De kaarten zijn dus geschud.

Ik zei al eerder dat het Brexit ja of neen niet alleen ging over Groot Brittannië maar nog veel meer over de gehele Europese Unie.  Dat begint de gehele EU nu, een beetje erg laat, ook te beseffen. Ik heb  ook al herhaaldelijk gezegd niet begrepen te hebben waarom Cameron niet meer had geëist van de collega regeringsleiders dan hij gedaan heeft. Door zo weinig al een "hervormde EU" te noemen heeft hij zichzelf op het verkeerde been gezet en de EU collega's (en zichzelf?) in de waan gebracht dat dat weinige voldoende zou zijn om het VK binnen de EU te houden. Misschien beoordelingsfouten van beide zijden. Een eigenlijk onbegrijpelijk onbegrip voor wat er echt  in de EU leeft.  Een bewijs hoever onze leiders afstaan van de kiezers die zij vertegenwoordigen. Of hoever zij denken tegen de wens van de kiezers in te kunnen ingaan. Want weliswaar wil een kleine meerderheid van de EU kiezers de EU nog steeds. Maar niet op de wijze die de EU elite voor ogen staat. En door op de weg van groter integratie door gaan kan de balans snel omslaan. De EU politiek is geen borreltafel conversatie.

Na Ipsos Mori en het NIPO heeft nu ook PEW, net als Ipsos Mori een onderzoeksbureau van wereldwijde naam, een uitgebreid onderzoek gedaan naar de mening van de EU bewoners over de EU.

Mocht het NIPO (als ik de tv weergave ervan moet geloven) een nogal positief beeld geven van de EU appreciatie dan was dat anders bij Mori zoals ik enkele weken geleden schreef en nu bij PEW.
51% is voorstander van de EU, 47% is er tegen. Een nipt positief verschil maar onder voorwaarden. Het percentage voorstanders is de afgelopen jaren behoorlijk afgenomen. Een tendens die bij doorzetten snel zou leiden tot een meerderheid tegen de EU. En het percentage voorstanders geeft geen absolute instemming weer.
Want over 10 EU lidstaten genomen wil slechts een mediaan van 19% meer macht aan Brussel geven, neemt 27% genoegen met de EU zoals hij nu is en wil 42% dat er meer macht teruggegeven wordt aan de nationale lidstaten. Daarnaast gelooft 70% dat het slecht voor de EU zou zijn als het VK er uit zou stappen. Slechts 17% zouden dat juist een goede ontwikkeling vinden.
Het is dus duidelijk dat de door de europhielen en EU elite zo geliefde "ever closer union" , die uiteindelijk moet uitlopen op een Europese superstaat met de euro als munt door de EU bevolking keihard wordt afgewezen.
Ook duidelijk dat de verhouding voor en tegen de EU aangeeft dat er grote ontevredenheid heerst en dat er niet veel hoeft te gebeuren om de balans naar negatief te doen doorslaan.
De ontevredenheid geldt met name voor het "vluchtelingen" beleid. Nederland is hierover nog het meest positief van de geënqueteerde landen, slechts 63% keurt het af tegen 94% in Griekenland en in Zweden (eerder het meest gastvrije land voor migranten) 88% tegen.
Ook het economiebeleid wordt afgekeurd. Hier is Polen het land met de grootste voorkeur, 47% en wederom Griekenland met 6% de laagste voorkeur, Italië maar 22%. Zelfs in Nederland is de meerderheid tegen het EU economisch beleid, slechts 42% is voor
Al deze percentages overschrijden de partijlijnen.

In Zuid Europa woekert de migrantencrisis overigens ongestoord voort. Steeds meer boten arriveren in Italië of halen de oversteek niet  maar worden door de kustwacht gered of vergaan zonder dat er tijdig hulp komt. Oostenrijk vreest voor de doorstroom door de Brennerpas.

In Griekenland loopt de terugstuur regeling van geen kanten. Afgewezen asielaanvragen worden in hoger beroep toch goedgekeurd omdat de Griekse rechters (volgens de Griekse wetgeving) Turkije geen veilig land achten. Het aantal migranten in Griekenland is aangegroeid tot 57.458  (opgave ekathimerini). Op de eilanden verblijven de migranten in een aantal officiële faciliteiten of in makeshift kampementen. De spanningen lopen op. Wekenlang wacht men op de uitslag van de aanvrage, deportatie of asiel. Op Lesbos en Samos is het tot ongeregeldheden gekomen tussen groepen migranten, tenten en beddengoed zijn in brand gestoken.
De EU ziet in feite hulpeloos toe en roept om meer Brussel.
Het Europees Hof heeft, als ik het goed begrepen heb, bij enkele beroepszaken,  ondertussen de "eerste EU land asiel aanvragen en daar afwachten en anders terugsturen naar dat eerste land" regel niet voor heilig verklaard. Waar dat toe leidt moet worden afgewacht.

Tenslotte de vraag of de Commissie Portugal en Spanje echt gaan bestraffen voor het overtreden van de S&G Pact of niet. Want Frankrijk ontloopt de straf weer. Is het gelijke monniken gelijke kappen of iedereen gelijk en sommigen een beetje gelijker. Wie het weet mag het zeggen.

En, als klap op de vuurpijl, ik lees dat Turkije Duitsland schuldig acht aan de aanslagen in Turkije. Wat zal Mw Merkel daar nu op zeggen.

Remain or Leave, nog minder dan een maand te gaan.

Waarom is een Brexit zo'n dreiging of zegening. Het is tenslotte alleen maar 1 lid van de Eropese Unie van 28 lidstaten. Als er 1 zijn eigen weg wil gaan zou dat toch geen probleem mogen zijn. De 27 andere kunnen dan toch gewoon verder. Maar de weg die de EU, Brussel, heeft ingeslagen, de weg naar steeds verdere integratie tot aan de vorming van Superstaat  Europa is volgens de bevolking van een een aantal leden niet de weg die zij voor ogen zagen. Deelstaten in een gecentraliseerd door Brussel geregeerd superstaat  in plaats van zelfstandige staten. Dat is wat zij vrezen. Het is te zien in de harde opstelling van Brussel tegen lidstaten die niet de Brusselse lijn volgen. Hongarije, Polen. En wie bepaalt de Brusselse lijn. De bestuursstructuur is ondoorzichtig.

Dat maakt de EU onevenwichtig. Daarom is een Brexit zo belangrijk. Want als één lidstaat ervoor kiest niet meer te willen meedoen aan die steeds voortschrijdende integratie dan zouden ook andere voor die keuze kunnen komen te staan. Want al is de elite pro EU Brusselse  stijl dan geldt dat niet voor de bevolkingen gezien de opkomst en groei van de nationalistsich geörienteerde partijen en de uitslag van de landelijke verkiezingen. En Brussel ziet deze partijen als populistisch en ongewenst. Maar in een democratie heeft ook de minderheid rechten en kan men die partijen niet afdoen als ongewenst en hen bestrijden inplaats van te luisteren. Dat is een contra productieve aanpak. Maar dat zijn mijn gedachten, niet die van een politicus. Maar de EU heeft ons, zo denk ik, toen het zich nog beperkte tot de economische samenwerking in de Europese Economische Gemeenschap heel veel goeds gebracht. Het zou voor mij een ramp zijn als door de neiging van de EU top beheerders tot politieke eenwording deze voordelen van deze economische samenwerking zouden verdwijnen.

En in alle commotie omtrent die Brexit kun je zien hoe de ideeën hierover ver uiteenlopend zijn, voor of tegen. Hoe dan ook, na 23 juni zal de EU anders worden, Brexit of niet. Tusk sprak wijze woorden in zijn toespraak voor de EVP. En wat er gaat gebeuren bepaalt ook onze toekomst.

Wat in het Remain of Leave in Groot Brittannië opvalt is dat multinationals, kapitaal verschaffers en regeringshoofden van allerlei landen de Remain steunen met draconische profetieën en dreigementen. Zelfs de paus wil Remain. Alle dus mensen en organisaties voor wij wereldwijde vrijheid van handelen belangrijk is of als regeringsleider lid van de Europese Unie zijn.

Maar eigenlijk is de kwestie alleen maar of de bevolking van Groot Brittannië verder deel wil uitmaken van een steeds verder integrerende EU waar de euro de munt van die unie is of niet.

Daarbij is het duidelijk dat GB niet die euro als enige munt in de EU wil erkennen en dat GB evenmin verdere integratie in en van de EU wil weten. Het wil geen schade lijden door eurozone regelgeving. Het wil wel deel wil blijven uitmaken van in essentie wat de vroegere Europese Economische Gemeenschap was. Maar het staat sceptisch tegenover de migratie uit arme EU landen naar GB als dat uitkerings migratie is of loonbederf.

Daarbij moet het in aanmerking nemen dat als alle andere EU landen (uitgezonderd wellicht Denemarken) uiteindelijk verplicht de euro zullen hebben ingevoerd GB geïsoleerd zal staan en als enig niet euroland toch de gevolgen van de euroregelgeving zal ondervinden want de gehele monetaire en fiscale politiek van de EU zal dan op de euro gericht zijn. Dan is de stem van GB er 1 tegenover 26 eurolanden. Want dan is de EU omgezet in Euro Unie, met de ECB als centrale bank en met een EU bankenunie. GB als volslagen buitenstaander, zonder invloed.

Maar of het zover komt is niet zeker, vooral niet gezien de economische armoede van de (pre) kandidaat lidstaten die om politieke redenen en niet economische tot de EU zullen worden toegelaten. Want dan zou er een aantal landen met en een aantal zonder euro zijn. Dan zou de EU in twee delen uiteenvallen, de huidige eurolanden en de overige. Maar of GB zich dan kan vinden in de groep landen die te armlastg zijn om de euro in te voeren lijkt twijfelachtig. Bovendien eist dat een openbreken van het verdrag van Lissabon hetgeen tot een pandemonium kan leiden.

Maar voor GB is er nog een zeer belangrijke overweging waar men nauwelijks over hoort. Als het referendum voor Remain uitvalt heeft de EU een belangrijke troef in handen. Het Britse volk zelf heeft dan besloten bij de EU te willen blijven behoren. Dat houdt in dat de GB overheid dan heel zwak komt te staan bij toekomstige ontwikkelingen. Het Britse volk  heeft dan toch immers besloten bij de EU te willen blijven horen. Daar horen dus ook all EU regelgeving bij, GB één stem tegenover zeven en twintig. Dat wil zeggen dat het vrijwel geen invloed heeft op deze ontwikkelingen.

Voor de EU is er ook een heel belangrijke reden om GB binnen de EU te houden. Bij uittreden van GB zijn er wellicht andere lidstaten die dat voorbeeld zouden willen volgen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de groeiende controverse tussen noord en zuid over de monetaire en fiscale toekomst. Denk aan de oostelijk lidstaten die de EU ook zien als een schild tegenover het Russische gevaar. Als zij lid zijn of worden van de NATO is dat een betere bescherming, zie de Amerikaanse troepen die nu de oostelijke grenzen van de EU beschermen. De EU zou een kartonnen bescherming bieden. Als GB binnen de EU blijft wordt het EU gebouw niet aangetast en is uittreden van andere lidstaten onwaarschijnlijker.

Economisch gezien kan niemand in de toekomst kijken. Veel hangt af van de de houding van de EU. Alles is mogelijk, van gewoon doorgaan zoals nu tot aan een volkomen blokkade van de EU voor GB toe. Maar dat is voor de EU snijden in eigen vlees. Want de EU handel naar GB is veel groter dan de de handel uit GB. Maar als de EU die schade voor zichzelf (net als bij de sancties tegen Rusland) wil accepteren en het gevaar voor de gevolgen hiervan in de lidstaten ook aanvaardt, dan blijft te bezien in hoeverre de WTO toch een weg voor GB opent om handel te drijven met de individuele EU lidstaten, of anders de EEA waar GB oprichter van was. Zoals Noorwegen nu doet. Handel buiten de EU zou ook zonder problemen kunnen worden voortgezet.

Als men echter de dreigende taal van EU elite hoort zou er geen amicale maar wraaklustige Leave plaats vinden. Maar of dat bij een Leave wordt doorgezet is natuurlijk de vraag. Want handel is handel.

200 Engelse economen hebben grote economische schade voor GB voorspeld bij een Brexit. Maar dat was ook het geval toen GB de euro niet wilde invoeren. Ook toen werd een rampen scenario voor  GB voorspeld door de economen. Toen hadden ze het volslagen fout.

En, als economen echt konden voorspellen, zat de wereld economie niet zo in het slop.

.

Het knarst en kraakt in de EU

Zoals ik vorig keer schreef hangen de economische gevolgen van een Brexit uitsluitend af van de wijze waarop  zo'n uittreden wordt behandeld. Verschillende lidstaten schijnen ook een verschillende visie te hebben die variëert  van volledig afsluiten tot gewoon doorgaan. Dat daarbij de eigen economische belangen ook een rol spelen is begrijpelijk maar toont ook aan hoe weinig echte eenheid er is. Eén ding is zeker, hoe minder hinderpalen hoe beter voor de EU en het VK. Want het valt te betwisten welke van de twee het meest te lijden krijgt bij een uittreden van GB. De economische toestand van de eurozone is zo wankel dat het beter is ze niet verder uit balans te brengen. Gezond verstand moet het winnen van de gramschap. Als je alle uitspraken vanuit de eurozone en de EU hoort bekruipt je de vrees dat het tweede gevoel sterker is.

In dat verband  is de toespraak van Tusk, de President van de Raad van Regeringsleiders van de EU veelbetekenend. Hij sprak bij het 40 jarige bestaan van de Europese Volks Partij.
Hij zei, ik vertaal,  "geobsedeerd door het idee van onmiddellijke en totale integratie hebben wij verzuimd te bemerken dat de de gewone mensen, de inwoners van Europa, ons Euro-enthousiasme niet delen. Gedesillusioneerd over de grootse visies van de toekomst eisen zij dat wij de hedendaagse werkelijkheid beter het hoofd bieden dan we tot nu gedaan hebben. Heden ten dage zijn euro-sceptisisme of zelfs euro-pessimisme een alternatief geworden voor deze illusies. En steeds luider zijn diegenen die het principe op zich van een verenigd Europa  in twijfel trekken. Het schrikbeeld van een  uiteenvallen spookt door Europa en een visie van een federatie lijkt mij niet het beste antwoord daarop. We moeten de noodzaak van het historische moment begrijpen. Als President van de Europese Raad wil ik een eerlijk en open debat hierover beginnen. De zestigste verjaardag van het verdrag van Rome lijkt me een goede achtergrond voor zo'n debat".
Het is altijd moeilijk de bedoelingen achter een uitspraak van een politicus te peilen. Het Verdrag van Rome stichtte de EEC, de Europese Economische Gemeenschap.  Een doorgaande vermindering van de douane belastingen en de stichting van een douane unie. Een gemeenschappelijke markt voor goederen, werkers, diensten en kapitaal binnen de lidstaten van de EEC lidstaten. Ook gemeenschappelijke transport en landbouw politiek en een Europees sociaal fonds. De Europese Commissie werd ingesteld.
Dat was de economische gemeenschap die door verdrag na verdrag tenslotte uitgemond is in de politieke Europese Unie van vandaag.
Wil Tusk in dat door hem voorgestelde debat de veranderingen na het verdrag van Rome als referentiekader nemen? Zoals vrij breed leeft, een teruggaan naar de economische Europese poot.
Of een apologetica voor de veranderingen en de onvermijdelijkheid ervan. En is de Raad van Regeringsleiders daartoe bereid. Of alleen maar een doekje voor het bloeden.
Wie weet het.
Maar vorige keer heb ik wat gezegd over een kleine koerswijziging van het IMF over austerity en kapitaalstromen. Een korte samenvatting ervan volgt hier en is taaie stof maar zou belangrijk kunnen zijn. Wel staat het, naar mijn bescheiden mening, een behoorlijk eind van de huidige stand van zaken in de eurozone af en wordt de voor mij belangrijke vraag, hoe is het zover kunnen komen met medewerking van het IMF en alle ingrepen van de ECB. Want het is voor mij een teken aan de wand dat het de stijgende olie prijs zou zijn die de inflatie omhoog stuwt, het tegendeel van wat de ECB met geld bijdrukken en renteverlagingen bereikt heeft. En de grensoverschrijdende geldstromen waar het IMF over schrijft zijn voor een groot deel uit het geldprinten van FED en ECB voortgekomen. Maar dat is natuurlijk lekenpraat.

Als we de Inkopers Index over april bezien dan worden we niet vrolijk. De Eurozone PMI, de Purchasing Managers Index,  staat op een 16 maands laagtepunt. Oostenrijk in totaal iets beter ondanks lager groei. VS service sector zwakke groei, optimisme op het laagst sinds zes en een half jaar. In Japan productie daalt het snelst sinds twee jaar, sterke daling nieuwe opdrachten. Duitsland eerste groei in 2016 lagere toename nieuwe zaken.

De vooruitzichten voor de wereldeconomie worden steeds negatief bijgesteld.
De eurozone gedaald tot 53.0 Japan tot 48.9
Zowel in Japan als in de eurozone heerst de monetaire geldschepping. In beide landen om de inflatie op 2% te krijgen en, maar dat is niet de bedoeling, om door omlaag forceren van de wisselkoers de concurrentiepositie op te schroeven. In de  eurozone is dat eigenlijk niet nodig wat daar bestaat al jaren en jaren een  flink overschot op de handelsbalans. In beide landen wordt dat inflatie doel niet bereikt. Globaal wordt hij ook niet behaald en waar er inflatie is is die vaak gevaarlijk hoog. Zowel in Japan als in de eurozone wordt de geldverruiming, het bijdrukken van geld, en het rentewapen tot in het negatieve gebied uitgebreid. De ECB gaat zelfs over tot het opkopen van bedrijven obligaties met nieuw gedrukt geld. Dat het MKB daar niet van profiteert maar de mega bedrijven lijkt me wel  zeker. Halsreikend wordt uitgekeken naar een verder stijging van de olieprijs die de inflatie een beetje zal opkrikken. Die doet dat wel wel maar de QE niet. Maar er wordt stug en steeds erger mee doorgegaan.
Maar tijdens de G7 en daarvoor al werd gewezen op de betrekkelijkheid van QE en lage rente. Hervormingen waren essentieel voor het stimuleren van de groei.

In dat licht is een studie van het IMF gepubliceerd op 26 mei j.l. wellicht een begin van een voorzichtige herwaardering. (Maar, als ik de praktijk ervan zie in de eurozone kan ik toch niet  een ironisch gevoel onderdrukken. Theorie en praktijk raken elkaar van geen kanten). Het verklaart dat in plaats van groei op te leveren sommige neoliberale policies de ongelijkheid hebben bevorderd, die op zijn beurt duurzame expansie in gevaar heeft gebracht.

"Instead of delivering growth, some neoliberal policies have increased inequality, in turn jeopardizing durable expansion"

Die neoliberale policy rust op twee steunpilaren.

De eerste is toegenomen concurrentie, bereikt door vereenvoudiging van de regels, en openen van de thuismarkt (ook de financiële) voor buitenlandse concurrentie.
De tweede is een kleinere rol voor de staat, bereikt door privatisering en beperking van de mogelijkheid voor staten om fiscale tekorten en schulden op te bouwen.
Sinds 1980 is deze policy globaal verspreid.
Globale handel en privatisering hebben armoede verminderd en de dienstverlening verbeterd en de fiscale druk op overheid verlaagd.
Maar als de volgende twee beschouwd worden: de beperkingen opheffen van grensoverschrijdend kapitaal (capital account liberalisation) en de fiscale consolidering, austerity dus, dan zijn er drie verontrustende conclusies.
Als er een brede groep landen wordt bekeken is het moeilijk de voordelen vast te stellen in termen van toegenomen groei.
de kosten door toegenomen ongelijkheid (in inkomen? vraag ik me af) zijn in het oog springend.
deze toegenomen ongelijkheid tast het peil en de duurzaamheid (= blijvend karakter) van groei aan.

Het verband tussen financiële openheid en economische groei is complex. Directe buitenlandse investeringen, met inbegrip van technologie en menselijke expertise, lijken groei op lange termijn te bevorderen.

Maar portfolio investeringen, bank investeringen en vooral speculatieve schuld, lijken de groei niet te bevorderen, en ook niet een betere verdeling van het risico tussen hen en de handelspartners op te leveren.
De kosten ervan zijn daarentegen evident. Toegenomen volativiteit en herhaalde crises. Sinds 1980 zijn er 150 periodes van toppen in kapitaal instromen in meer dan 50 ontwikkelings economieën geweest. In ongeveer 20% hiervan zijn deze periodes in een financiële crisis geëindigd.

Vandaar de vraag, welk nuttig doel hebben korte termijn schuld stromen. Er wordt steeds meer aangenomen dat deze beperkt moeten worden omdat ze gemakkelijk tot een financiële crisis kunnen leiden. Capital controls zijn dus goed (naast de werking van wisselkoersen) als er een krediet piek door direct grensoverschrijdend lenen dreigt.

De omvang van overheid is he tweede punt op de neoliberale agenda. Privatisering en beperking van het uitgavenpatroon door de schuld  en begrotingstekorten te beperken. Bijvoorbeeld in de eurozone 60% (let op de praktijk nu: 95% schuld). Het IMF vindt de snelheid waarmee overheden tekorten en schuldniveaus  terugdringen die ontstaan zijn door de globale financiële crisis belangrijk. Te langzaam maakt de markten nerveus, te snel doet het herstel ontsporen.

Maar is het voor landen zoals Duitsland, het VK en de VS echt nodig de schuld af te betalen? Ten eerste om voor slechte tijden een reserve op te bouwen, de tweede dat een hoge schuld slecht voor de groei is.
Voor veel landen (zoals in Zuid Europa) is er weinig keus omdat de markt hen niet meer wil lenen.
Maar dat geldt niet voor alle landen. Voor landen met een goede reputatie voor fiscale verantwoordelijkheid is fiscaal knijpen niet nodig bij hoge schuld. Hun risico neemt daardoor nauwelijks toe.
Maar knijpen heeft wel risico's. Belastingverhogingen verstoren de economie hetgeen een groter risico met zich mee kan brengen.
Zo'n austerity politiek schaadt de vraag en dus de werkgelegenheid. Zij wordt vaak gevolgd door een verlaging van de output.

Zowel open capital flows als austerity staan in verband met toenemende inkomens ongelijkheid waardoor de groei belemmerd wordt.

Het voorafgaande wijst op de noodzaak van een  heroverweging. Het IMF gaat daar in voor.

"a credible medium-term fiscale consolidatie, niet een fiscale strop om de nek is nu nodig" zei Oliver Blanchard in 2010. Christine Lagarde zei dat het IMF geloofde dat het US Congress gelijk had het schuldenplafond te verhogen omdat het niet het punt is de economie te doen krimpen door de uitgaven nu het herstel doorzet  bruut af te kappen.

Het IMF is ook van mening veranderd wat betreft de kapitaal vrijheid. Capital Controls zijn niet altijd contra productief en soms nodig om de grote volatiliteit van de kapitaal stromen te beheersen. Ook dat volledige kapitaal stromen vrijheid niet altijd een geschikt doel kan zijn en dat meer vrijheid pas gunstig kan zijn als landen een zekere drempel van financiële en institutionele ontwikkeling hebben bereikt.

Policymakers en hun adviseurs zoals het IMF moeten zich niet door geloof laten leiden maar door de bewijzen van wat gewerkt heeft.

________________________________________________

Als ik dan de financiële en economische toestand in de eurozone zie na 15 jaar onder de ECB met de gevolgen van de austerity in de zuideljke landen maar met relatieve bloei in de noordelijke landen en ik lees de wijze woorden van het IMF dan komt toch de smaak van mosterd na de maaltijd of zelfs het dempen van de put na het verdrinken van het kalf. Want zelfs het IMF schrijft nu over de eurozone van dezelfde schoen die niemand past.

O Tempora O Mores

De zomer komt er aan, en met de zomer het mooie weer om de oversteek naar de EU te maken vanuit Afrika en Turkije. Italië heeft dit jaar al haast 38000 migranten opgevangen en uit zee gered, Griekenland  156000, bij elkaar tegen de 200.000.  Een derde van hen zijn kinderen, lees ik. Meer dan 1300 zijn er verdronken. En het seizoen begint nu pas. Dat de een op een uitruil van geen kanten loopt voorspelt niet veel goeds. De opvang schiet op alle fronten tekort, er wordt teveel geëist. Er is geen allesomvattend plan, er is geen aanstalten om beperkingen in te voeren en verdragen aan te passen. Bulgarije stuurt migranten terug naar Griekenland. Een veeg teken.

Ik vraag me trouwens wel eens af hoe het nu zit met die visum vrijheid voor de Turken. Ik begrijp iets niet. Bij de zakelijke overeenkomst met Turkije is visumvrijheid beloofd. Dat is voor Turkije kennelijk heel belangrijk. Dat wilden ze hebben voor juli of juni dit jaar. Tot nu toe hadden ze die vrijstelling niet gehad omdat ze niet hebben  voldaan aan die 72 eisen ervoor. Hadden ze daaraan voldoen dan hadden zij die visum vrijstellling so wie wo gekregen, nietwaar. Of er nu een "één op één" overeenkomst was of niet. Waarom dan opnemen in die overeenkomst? Dat had toch geen zin als het om die 72 voorwaarden ging want daar moeten ze na die overeenkomst ook aan voldoen. Dus overeenkomst of niet, die 72 voorwaarden staan er. Er gaat zelfs een technische overleggroep naar Turkije om erover te spreken. Dat snap ik ook niet. Die voorwaarden zijn toch duidelijk. Maar ik ben maar een leek.

Er  is iets aan het gebeuren op het wereld financiële en economische front. Een tweetal economen van het IMF heeft een doorwrochte studie gepubliceerd over kapitaal stromen, monetaire en fiscale politiek en structuren. Heel interessant omdat het aan de deuren van een aantal heilige stimulatie huisjes rammelt. Daarover later wat meer.

Maar ook het G7 overleg heeft wat opgeleverd.

De G7 waarover ik al sprak is zoals verwacht met een sisser afgelopen. Niets is echt besloten behalve dat volgens de G7 een Brexit slecht voor de wereldeconomie zou zijn. Monetaire politiek is niet toereikend, fiscale politiek moet losser als er ruimte voor is en structurele hervormingen moeten worden doorgevoerd. Business as usual. En sancties tegen Rusland blijven bestaan.

Maar een bijverschijnsel was eigenlijk het meest interessante en veelzeggenste.

Tijdens de G7 kreeg Martin Selmayr, hoofd van het kabinet van Juncker, het kennelijk op zijn zenuwen toen hij een schrikbeeld moet hebben gehad. Want hij twitterde:

#G7 2017 with Trump, Le Pen, Boris Johnson, Beppe Grillo? A horror scenario that shows well why it is worth fighting populism. #withJuncker.

Deze tweet heeft een hoop stof doen opwaaien. De Commissie behoort boven de partijen te staan en om deze namen te noemen en daaraan te verbinden dat ze bestreden moeten worden roept wel wat vragen op. Wat is "bestrijden" en wat is populisme. Dat laatste is eenvoudig te definiëren: populisme is alles wat indruist tegen de ideeën van de EU. Maar bestrijden. Wat houdt dat in.

Want deze uiting moet in een bredere context worden gezien.

Want volgens de Deutsche Wirtschaft Nachrichten moet het Europees Parlement partijen die niet "de waarden van de EU" vertegenwoordigen bestraffen. Het idee komt uit de hoek van de EU socialisten. Het is de  bedoeling te voorkomen, dat "rechtse radicale of vreemdeling vijandige" elementen in het EP komen. Het invoeren van een soort democratie die geen afwijkende meningen tolereert. Die sancties zouden zijn het inhouden van de subsidies waar de partijen in het EP recht op hebben. Zo zou hun inbreng bemoeilijkt kunnen worden. Dat zoiets een wel heel vreemde interpretatie van democratie is wordt uit het oog veloren. Gelukkig nemen andere partijen in het EP deze gedachtengang van de socialisten niet  over.

Want Polen is na de verkiezingen waar de EU getrouwe regering werd vervangen door de EU met wantrouwen gevolgd. Het loopt zelfs kans door de EU aangepakt te worden omdat het de waarden van de EU "the rule of law" niet zou nakomen. Worden daar weer de waarden va de EU mee bedoeld.

Polen laat nu weten dat de EU niet moet proberen een Superstaat te worden. De minister van buitenlandse zaken waarschuwt voor te veel Europa en stelt dat de landen eindelijk meer rechten moeten krijgen. Hij uit duidelijke kritiek op de de vluchtelingen politiek van Mw Merkel en op de zaak Jan Böhmermann. Problemen moeten op het laagst mogelijke niveau opgelost worden. Er is nieuw nadenken over de toekomst van Europa nodig. De reflexmatige eis naar meer Europa bij elke uitdaging is fout.

Ook over de Brexit komt in de EU meer los. Tot nu toe was er een fulmineren tegen de Leave voorstanders vanuit de EU en dreigen. GB zou uitgesloten worden van de single market, GB zou bestraft worden, werd beschouwd als een deserteur en zou tegengewerkt worden. Het was alsof GB ten onder zou gaan.

Maar langzamerhand breekt het besef door dat ook voor de EU een Brexit negatieve  economische gevolgen zal hebben. Enige tijd geleden rapporteerde Nederland al dat bij ons een Brexit behoorlijke economische schade zou veroorzaken. Bijvoorbeeld veel Britse export naar de wereld gaat via de Rotterdamse haven. Nu komen ook uit Duitsland berichten dat daar de industrie behoorlijk zou lijden onder een wegvallen van de Britse markt. Ook Denemarken vreest dat zijn economie zal lijden onder een Brexit. Langzamerhand begint dus het besef door te dringen dat het iets meer is dan GB bestraffen voor desertie. Er zijn al geruchten dat er overleg plaats vindt in Brussel ter voorbereiding van wat te doen in het geval dat. Natuurlijk wordt er ontkend dat er een plan B in voorbereiding zou zijn.
Overigens zouden noch de EU noch de Britse economie lijden indien GB binnen de bestaande handelsverdragen zou blijven. Maar Brussel zal liever schade ondervinden dan dat toe te geven, dunkt mij.

Het is typerend dat gedurende de laatste jaren in de handel tussen GB en de rest van de EU er  een toenemende grotere export naar dan import uit GB tot stand kwam. Dus bilateraal is een Brexit voor de EU schadelijker dan voor GB als het uit de single market wordt gezet. Maar natuurlijk is de Britse handel met Europa minstens 40% van het totaal.

Het is dus niet zo dat de EU vanuit een overweldigende machtspositie GB is de greep houdt. Het is daarom ook voor mij onbegrijpelijk dat ten eerste Cameron zo weinig eisen heeft gesteld en ten tweede dat de EU zelfs daarbij blijk gegeven heeft de unieke positie van GB in de EU als vrijwel het enige lid dat de euro nooit zal invoeren niet op waarde te schatten.

Wat ook opvalt is de waarschuwing bij een Brexit voor een domino effect. Dat moet het meest te denken geven. Wat houdt de EU eigenlijk bijeen als het uittreden van één lidstaat een domino effect zou kunnen hebben. Dat gevoel betekent dat er iets fundamenteel mis moet zijn met de EU dat zo'n gevaar dreigt.

Bekijk dit alles in het licht van die alarmerende tweet. In de ogen van de EU is populisme alles wat tegen de visie van de EU elite ingaat.  De sterk groeiende wens naar minder zeggenschap van de EU en meer zeggenschap voor de lidstaten en het verwerpen van het streven naar een Europese Superstaat en het stellen dat de eurozone een economisch en financiëel onmogelijk project is, een verzet tegen de Brusselse bureaucratie, een verwerpen van de financiële politiek van de EU. Dat is populisme en dat moet dus bestreden worden. Waardoor het is ontstaan doet er niet toe.

Het zou, zo denk ik, verstandiger zijn de opkomst van nationalistische partijen die de EU minder macht willen overlaten, te zien als een teken dat de centraliserende politiek van de EU contra productief werkt. Kijk naar Oostenrijk, een goed lid van de EU waar 50% van de bevolking een eurosceptische nationalistische president wil hetgeen slechts voorkomen kan worden door tegenstemmers van alle andere partijen te bundelen. Kijk naar Polen waar een eurosceptische regering is gekozen. Kijk naar Griekenland waar door financieel geweld een EU sceptische regering onmachtig is gemaakt. Kijk naar Italië, Spanje en Portugal waar nationalistische partijen snel groeien. Finland dat openlijk voor en tegens van de euro bespreekt, Frankrijk met Mw Le Pen, Nederland met de PVV en tenslotte Groot Brittannië waar voorlopig zowel Remain als Leave aantonen hoe diep de onvrede is.

Een houding van bestrijding door bestraffing van andersdenkenden zoals de socialisten in het EP zouden wensen doet echt denken aan de opmerking van Plato dat democratie het dictatorschap van de meerderheid is.

En dat is nu juist de vrees die in Groot Brittannië leeft.

Bail-out met IMF en zonder schuldverlichting of toch niet

Het is groot nieuws, Griekenland krijgt de 10,8  miljard euro nodig om de vervallende schulden te kunnen betalen.

Natuurlijk, dat kon niet anders en het is merkwaardig dat daar zo vaak en zo lang over vergaderd moest worden.

Want zonder die tien miljard zou Griekenland failliet gaan, de aflopende schulden niet kunnen betalen. De totale schuld is ongeveer 320 miljard (volgens de world debt clock progamme 350 miljard) euro. In 2016 ziet het terugbetaal plaatje er als volgt uit.

Zonder bail-out leningen zou Griekenland deze schulden niet kunnen betalen. Ze dienen dus niet om de Griekse economie te steunen.

Eeen failliet van een eurozone land zou het gehele eurogebied betreffen. De leningen zijn voor het allergrootste deel in handen van eurozone organisaties en dus van de andere eurolanden.

Gezien de schuldpositie van de gehele eurozone (93%) zou dat hard aankomen, het is ongeveer 3,2% van het totale eurozone BDP.

Natuurlijk zitten die schulden verborgen op de ECB balans en ESM balans en zijn niet zichtbaar op de balansen van de lidstaten. De ECB kan het compenseeren met geldbijdrukken, het ESM door obligatieuitgifte  die weer door de ECB zouden kunnen worden opgekocht. Maar hoe je dat ook keert op wendt, de eurozone zou dat bedrag kwijt zijn.

Wat zou de positie van Griekenland binnen de eurozone dan zijn. Zou Griekenland de eurozone verlaten. Zouden de schulden blijven bestaan of zou er; zoals bij een devaluatie, een schuldensanering komen? Een procentuele kwijtschelding zoals in 2012 door de private schuldeisers. Voor het IMF is dat onmogelijk dat zijn de preferentste van de preferente schuldeisers. Voor het ESM (en de voorgangers ervan) mogelijk.

Maar dat is juist wat de eurozone wil voorkomen.

Want als de schuldpositie van de eurozone 60% zou zijn geweest, zoals geëist in de verdragen, dan zou die mogelijkheid hebben bestaan. Maar bij een schuld van 95% zou dat in de eerste plaats een procentuele schuldverhoging voor alle andere lidstaten zijn en in de tweede plaats voor veel meer eurolanden een reden om ook schuldsanering te eisen. Een gedeeltelijk kwijtschelding is dus uitgesloten.

Er zou dus een schijn oplosing gezocht moeten worden die Griekenland van de last van de schulden verlost maar toch die schulden laat bestaan zodat de andere eurolanden die niet bijgeteld krijgen.

Daar zit hem nu toch nog het venijn in de staart. Want er is overeengekomen dat schuldsanering pas na 2018 na afloop van de derde bail-out periode besproken zal gaan worden. Althans dat is de uitleg van Duitsland. Maar het IMF stelt dat ze nog geen definitief besluit hebben genomen over participatie en voor eind 2016 willen weten hoe die schuldsanering in zijn werk zal gaan. 

Dus de 10,8 miljard gaan naar Griekenland om het op de been te houden maar de voorwaarden wat betreft de schuldsanering blijven duister althans minimaal tot eind 2016.

Weer wijkt het IMF dus van de eigen richtlijnen af.

Uiteraard heeft het uitstellen van een schuldregeling tot 2018 geen economische maar een puur politieke achtergrond. De zure appel kan niet worden doorgebeten voor de belangrijke verkiezingen zijn geweest in Duitsland en Frankrijk. Ook niet voor het Britse referendum en de Spaanse verkiezingen. Ook niet in de hitte van de illegale immigranten crisis.

De vraag is of Griekenland met de extra verzwaarde leningsvoorwaarden de jaren tot 2018 zonder in  elkaar storten kan doorkomen. Want het zal dan wel de schulden kunnen vervangen door nieuwe schulden dank zij de bail-out gelden maar het is de vraag of de economie de door de hogere lasten  veroorzaakte lagere koopkracht kan doorstaan zonder in te storten. En zal de sociale onrust die al bestaat niet ongecontroleerd toenemen. En tenslotte zal er inderdaad een primair overschot van 3,5% in 2018 bereikt zijn zoals de bail-out eist. En, wat gaat er gebeuren indien het IMF inderdaad voor eind 2016 klaarheid wil hebben over de schuldverlichting na 2018 en er dan niet mee akkoord zou gaan. Want naar ik verneem houdt het IMF nog een slag om de arm voor een definitief groen licht en meedoen van het IMF.

Het is dus een politiek naar de toekomst verschuiven van het probleem. Geen oplossing. Ach, we zijn het gewend.

overgrote staatsschuld  

Waarom moet het wel fout gaan in de eurozone

en wederom in Griekenland. 

In Groot Brittannië gaat de strijd tussen Remain en Leave met steeds groter hevigheid door. Hij wordt na morgen gelijker want dan mag Remain geen gebruik meer maken van regeringsfaciliteiten. Ik vrees zowel voor de ene uitkomst als de andere. Remain levert GB over aan de EU, Leave levert GB uit aan een tijd van zelf handelsovereenkomsten sluiten en aanpassen aan het verlies van de single market tot op zekere hoogte. Beide zijden komen met sterk gekleurde voorspellingen en doemscenario. Financiers en economen zijn slechte voorspellers, gezien de economische en financiële situatie in de EU dus wat de uitkomst wordt kan niemand voorspellen.

Wat te betreuren val is dat het zover is gekomen en niet alleen in Groot Brittannië. Door de gehele EU kraakt het en groeien nationalistische partijen die de macht van de EU willen beperken als kool. In plaats van een flexibele economische unie is de EU uitgegroeid tot een log bureaucratisch organisme dat de voeling met de van elkaar verschillende bevolkingen verloren heeft en dat door onderlinge uiteenlopende belangen en visies niet in staat is crises te bezweren. Een organisatie die niet kan beseffen dat een eenvormige aanpak bij zo uit elkaar lopende landen niet spoort.

Een organisatie die doorgaat alsof er niets aan de hand is in die verschillende landen. Dat blijkt uit het financiële en economisch beleid. Overgrote staatsschuld en geen verweer ertegen.

Natuurlijk kijk je als leek anders tegen financiële en economische ontwikkelingen aan dan de vaklui. Zij kijken naar de uitkomsten van rekenmodellen in theoretische kaders. Dat levert al naar het denken van een leek twee foutmogelijkheden op.

De rekenmodellen vertonen misschien wat de Angel Saksen "flaws" noemen en de leek waarschijnlijk gebrek aan realiteitszin. Want een rekenmodel weerspiegelt altijd de wens van de ontwerper. Rubbish in rubbish out. En de theoretische kaders kunnen betwistbaar zijn. Neem bijvoorbeeld de huidige controverse  tussen austerity gebaseerde en schuldengefinancierde economische stromingen.

Zo  kan de werkelijkheid uit het oog verloren worden of verkeerd geïntepreteerd. In het ergste geval opzettelijk genegeerd. Want de werkelijkheid steunt op waarneembare feiten.

Neem een staatsschuld. Niemand zal ontkennen dat een staatsschuld nodig en zinnig kan zijn. Een staatschuld is zinnig als hij in de toekomst winst oplevert. Winst in twee betekenissen, directe geldelijke winst of een verbetering voor de maatschappij die winst oplevert. Een investering dus.

Bijvoorbeeld windmolens die de staat geld opleveren of een verbetering in de energieproductie opleveren  vergeleken bij de huidige.  

Ik geef opzettelijk dit voorbeeld omdat het al een tweestrijd inhoudt.

Want windmolens worden met subsidie gebouwd en moeten 25 jaar lang door subsidie in stand gehouden moeten worden en daarna vervangen omdat hun levensduur voorbij is.

Economisch gezien geen goede investering.

Maar er is ook een andere invalshoek dan de economische. Het welzijn, het milieu, onze immatriële levensomsandigheden. Dat kan men ook als winst zien. Maar geen financiële winst. Ook al heeft men de neiging deze immateriële winst in geld uit te drukken. Maar dan wel geld waar je niets voor kunt kopen. Of een ingeschatte besparing aan kosten die betwistbaar is.

Maar het betekent dat er in de toekomst geen economische vooruitgang door te verwachten is en dat de ervoor aangegane staatschuld zal blijven bestaan.

Het is echter ook mogelijk dat de staatsschuld niet gebruikt wordt voor investeringen in de toekomst maar om gaten in het uitgavenpatroon van de overheid te dekken. Dat houdt in dat deze staatsschuld ongedekt is door toekomstige winsten. Het is een consumptieve staatsschuld die zich niet terugverdient. Als zo'n staatsschuld regelmaat wordt, een structureel verschijnsel dan is het goed mis. Dan betekent het dat de staat, de overheid boven zijn stand leeft.

Men zou dus een staatschuld in twee soorten moeten verdelen. De investerings gerichte en de consumptief gerichte. Net zoiets als goed en slecht cholesterol.

Een verder punt van aandacht is dat een staatsschuld niet voor het heden onschuldig is. Want lenen kost geld, normaal gezien, hoewel dat door de ingrepen van de ECB (en andere centrale banken) op het moment wat uit het lood geraakt is. Maar de FED heeft al gezegd dat een te langdurige lage rente tot financiële instabiliteit leidt (maar verzuimt daarbij te zeggen dat zij dat zelf veroorzaakt hebben en niet de markt) en heeft het voornemen  de rente in langzame etappes gaan verhogen te beginnen in juni of juli a.s.

Dat kan echter ook financiële instabiliteit veroorzaken, vooral omdat de vele biljoenen dollars overal in de wereld rondzwerven waarover de leenrente zou gaan stijgen. Rampzalig voor de economie in ontwikkelingslanden die het  juist van goedkoop krediet moeten hebben.

Marktgestuurde rente hangt samen met risico. Het zal dus duidelijk zijn dat landen die een hoge staatschuld hebben en dus een grotere risico vormen een hogere rente zullen moeten betalen dan landen met een lage staatsschuld. Ook de economische potentiële sterkte speelt een rol. Dus landen met een hoge staatschuld die voor een flink deel consumptief is zullen veel hogere rente moeten betalen dan landen met een lage staatsschuld en geen consumptief deel ervan. Maar ook hier spelen garantie politiek en lage rente politiek van centrale banken een rol en houden de renteniveaus kunstmatig laag. Om dat vol te kunnen houden moeten ze extra geld bij drukken.

Als leek heb ik de indruk dat vooral de financiële markten meer door Centrale Banken gestuurd worden dan door de marktwerking, de echte economie. Naar mijn bescheiden  mening allereerst ongewenst en bovendien niet vol te houden. Wat er niet is kan men niet maken. Maar zodra de rente stijgt moet er mer betaald worden voor de schuld.

De gehele gang van zaken heeft voor mij een behaviouristisch tintje. Stimulus en respons. Ieder gelijk. Gelijke stimulus gelijke respons. En er wordt voorbij gegaan aan potentie. De economische mogelijkheden van een land. De economie beïnvloedende natuurlijke factoren. De economie van een land is geen mechanisch maar dynamisch handelen.

Neem de austerity als uitgangspunt.

Austerity, in mijn ged achten noem ik het liever zuinigheid en vlijt, lijkt mij alleen mogelijk als er ruimte blijft voor investeringen in toekomstige verworvenheden en innovatie.

Want het is het verschil tussen groei en begrotingstekort dat de financiële zekerheid, de solvabiliteit, van een land op de lange duur bepaalt.

Met andere woorden als groei gegenereerd wordt door schulden die hoger zijn dan de groei dan is het een fictieve groei en in feit een krimp.

Pogingen van centrale banken om door renteverlagingen en gelddrukken de economie te stimuleren zijn naar mijn mening effectief als een soort stoot adrenaline in de economie. Er komt geld beschikbaar voor investeringen en koopkracht verhogende maatregelen. Daarna moet de economie op eigen kracht doorgroeien.

Dat doorgroeien kan dan alleen door dat negatieve verschil tussen groei en begrotingstekort om te buigen in een positief verschil.

Dat een adrenaline injectie nodig is geweest geeft aan dat het uitgavenpatroon van de staat niet overeenkomt met de revenuen.

Dat kan drie oorzaken hebben.

Er is een tijdelijke (cyclische) inzinking in de economie.

De staat heeft meer uitgegeven dan strikt noodzakelijk was en kan het uitgavenpatroon aanpassen.

De economische potentie van de staat is niet groot genoeg om de noodzakelijke staatsuitgaven te bekostigen en aanpassen van dat uitgavenpatroon  is niet mogelijk.

In de eerste twee gevallen kan zo'n injectie een oplossing bieden, de staat bezuinigt, de down cyclus verandert in een up cyclus.

In het derde geval echter lijkt het me een structurele kwestie. De enige mogelijke oplossing is in dat geval devalueren en op een lager levensstandaard niveau aan een nieuwe opbouw te beginnen. Herstructurering van de schulden en blijvend betere export positie door de waardedaling van de munt als uitgangspunt, het gunstigst in landen met eigen grondstoffen.

Bekijk dit in het licht van de eurozone (en de gehele Europese Unie) waar al die in economische potentie enorm verschillende landen met hetzelfde mechaniek gestuurd worden door de ECB met de politiek van lage rente regelingen, geldbijdrukken om obligaties van alle landen te kopen (behalve van die landen die zo arm zijn dat ze de "junk" status hebben en dus niet daarvan profiteren).

Bekijk de positie van Duitsland en Nederland en vergelijk die met Portugal en Griekenland. He is klaar als een klontje dat de zelfde stimulus daar niet tot dezelfde respons zal leiden.

Maar de stimulus is identiek omdat ze alle de euro als munt hebben en dus een standaard krijgen opgedrongen die niet bij hen past maar bij de euro. Het gevolg failliet, maar dat kan bij een land niet, devaluatie kan niet en dus bailout, dus schuld verhoogd met bailout bedrag en nogstrengere austerity. Die leidt tot verder verkommeren.

Een aspect van de onoplosbare problemen die daardoor ontstaan zien we in Griekenland en de aanpak door de Europese Unie en die door het IMF.

Een controverse die gebaseerd is op de austerity, zuinigheid en vlijt, geschikt voor de noordelijke lidstaten door hun economische potentie waardoor een min of meer gezonde financiële staatspositie gepaard gaat met een hoge levensstandaard en relatief lage werkeloosheid. Investeringsruimte dus.

Vergelijk dat met de zuidelijke staten waar door de euro afgedwongen streven naar een financieel gezonde staat alleen te bereiken wordt geacht door een levensstandaard verlaging voor de bevolking die steeds groter wordt ondanks de kunstmatige steun van de ECB. En daardoor nemen de staatsinkomsten weer af door minder belastinginkomsten. Enzovoort

De feiten en de theorie verdragen elkaar niet maar de landen zitten met de onwrikbare band van de euro aan elkaar geklonken.

Hoe valt die steeds knellerende band te verbreken.

Alleen een duo geldsysteem zou devaluatie van een submunt ten opzichte van de euro mogelijk maken maar biedt geen uitkomst voor de 93% staatsschuld die de eurozone heeft verzameld met een maximum van meer dan 150% en een minimum van zo'n 20%.

De Kristallen Bol van de EU

We hebben in de Verenigde Staten voorverkiezingen gezien waar niet zozeer op inhoud dan wel op persoonlijke aanvallen op elkaar de nadruk kwam te liggen. Soms zelfs tot in het nauwelijks aanvaardbare toe.

Het gevolg is dat de overblijvende kandidaten met toch wat geschonden reputaties aan de kiezers worden voorgehouden.  

Het vertrouwen in de elite, de gevestigde orde, de establishment lijkt tot een dieptepunt gedaald. De kiezers willen verandering maar er valt niet veel te kiezen.

In Duitsland blijkt nu zonneklaar dat de misdaad het laatste jaar sterk is toegenomen. De politie wijt dat aan de migranten en illegalen.

De Duitse overheid heeft dat altijd ontkend, mischien uit gebrek aan gegevens maar waarschijnlijker om de gemoederen niet te veel te laten oplopen. De kranten hebben daar aan meegewerkt tot dat niet meer kon.

Overheden hebben de neiging ongewenste feiten of te verdoezelen of te masseren met de ongetwijfeld goede bedoeling de bevolking niet onnodig ongerust te maken. Want de overheid denkt daarmee de gebeurtenissen in de hand te kunnen houden. 

Maar de media beperken zich al lang niet meer tot dagbladen en opiniebladen. Op internet zijn blogs en e-kranten te over en grenzen bestaan niet meer in de digitale wereld.

Het gevolg is dat er bij de bevolking een wantrouwen gaat ontstaan over de overheid in het algemeen.

Want als ze over de ene zaak geen openheid geven, hoe zit het dan met al die andere.

Daardoor ontstaat er een grote kloof tussen overheid en de mensen. Dat lijkt de overheid niet te willen of kunnen begrijpen, zo zitten zij vast in de traditionele gang van zaken.

Dat leidt tot de opkomst van overheid achterdochtige partijen.

Zo  komt mij voor dat er bij de leiding van de Europese Unie de gedachte leeft dat de opkomst van, zoals zij het noemen, populistische partijen, een vervelende bijkomstigheid is terwijl er toch al zoveel problemen in de EU zijn.  Zo komt het niet bij hen op dat er wellicht een causaal verband zou kunnen bestaan tussen de opkomst van eurosceptische en anti EU stromingen en partijen met een nationalistisch karakter en de door de EU gevolgde politiek van streven naar één Europese staat en het EU streven de nu nog zelfstandige staten steeds meer bevoegdheden aan Brussel te doen overdragen en de ondoorzichtige volgens hen niet democratische bestuursstructuur van de EU.

Alsof er geen steeds toenemend verzet komt tegen de bureaucratische directieven en aanwijzingen die als een soort automatisch gestuurde politiek over de lidstaten worden uitgestrooid.

Brussel praat over het opkomend nationalisme en euroscepticisme alsof die niets van doen hebben met Brussel zelf.

We zien in Griekenland hoe een zelfs voor het IMF onaanvaardbaar geacht plan wordt geëist om schulden te kunnen aflossen aan ECB, IMF en ECB en ESM, Europese Unie schuldeisers, en  door nieuwe leningen van dezelfde organisaties  te vervangen en te doen alsof het Griekenland zelf is dat dat geld krijgt in ruil voor hogere belastingen, lagere lonen en uitkeringen (die al enorm verlaagd waren bij de vorige bail-outs) en verkoop van staats bezittingen.

Dan moeten ze ook nog een onmogelijk primair overschot behalen en behouden van 3,5% en moeten ook nog eens 2% boete betalen als hen dat niet lukt. Schuldenkwijtschelding is er niet bij hoewel IMF en EU daar nog over twisten.

Wie gelooft dat dit een oplossing is? Wie gelooft dat Griekenland met haar barre financiële historie en volkomen ingezakte economie daaraan kan voldoen. Maar het gaat wel zo gebeuren.

In de zuidelijke landen moet men dat toch met angst en vrezen aanzien, want bij hen, en Frankrijk, zullen er toch ook wat de G7 "structurele hervormingen" plaats moeten gaan vinden en die zullen de levensstandaard behoorlijk beïnvloeden.

Daar klinkt ook het toenemende verzet tegen die austerity die al 15 jaar geen verbetering heeft gebracht. Zie de tabel in een eerder blog.

Maar in die 15 jaar zijn de schulden wel zo toegenomen dat er geen ruimte is voor iets anders.

Daar zijn daardoor eurosceptische (en EUsceptische) stromingen en partijen in opmars.

De illegale migranten crisis heeft aangetoond dat de EU structuur niet in staat is geweest die in tenminste ordelijke banen te leiden zoals uit mijn vorige blog blijkt. Dat heeft nu in Oostenrijk er toe geleid dat 50% van de kiezers tegen de EU politiek is gekant en dat alleen een ex groene kandidaat door de stemmen van Oostenrijkers in het buitenland een uiterst krappe overwinning boekte.

En dat de oostelijke lidstaten zich verzetten tegen een gedwongen verdeling van de migranten waarbij door de Commissie met enorme boetes wordt gedreigd.

Dit alles betekent niet dat men op de oude voet kan doorgaan in de mening dat er toch nog een meerderheid voor de huidige EU politiek is.  

Hoe het referendum in Groot Brittannië ook af zal lopen, of het Remain of het  Leave kamp de zwevende kiezers zullen trekken die de doorslag zullen geven, het is weer een teken van het ongenoegen dat bij steeds grotere groepen leeft  en de eis tot verandering.

Een bijkomend verschijnsel is dat ook daar de demagogische en ongefundeerde argumenten van beide zijden de reputatie van de politiek geen goed doen.

De EU en nog sterker de eurozone zullen om niet om te vallen veel moeten doen om het sceptische tij te keren.

En dat gaat beslist niet door meer centralisatie, integratie en werken naar een EU regering of eurozone regering.