De week van twee kruispunten

De komende week wordt door de ECB het besluit genomen over de aangekondigde Quantitative Easing, de aankoop van eurozone staatsobligaties met nieuw gedrukt geld.

Deze week beslist de Griekse bevolking of de traditionele partijen door mogen regeren of dat de Syrzia, de anti huidige Eurozone politiek partij,  de touwtjes in handen krijgt.

Twee voor de eurozone uiterst belangrijke momenten. Beide ook uiterst controversioneel.

Beide het gevolg van het mislukken van de eurozone. Geen van twee zou nodig zijn geweest als de eurozone een haalbaar project was geweest. Tot mijn verwondering heerst nu zo"n beetje de houding van het is nu eenmaal zo. Geen enkele aandacht waarom het zo rampzalig is verlopen. Evenmin aandacht voor een adequate oplossing. Alleen maar doorgaan op de weg van de daling en noodverbanden aanleggen die de kwaal nog verergeren. Alsof het onvoorzienbaar was en onoplosbaar is.

Ik heb al veel gezegd over de QE. Vrijwel iedere analist is van mening dat hij niets van doen heeft met de verhoging  van de inflatie tot 2%, het officiële doel, en alles met de koersmanipulaties om de wisselkoers van de euro zo ver omlaag te brengen dat de concurrentiepositie toeneemt en dus de export eveneens. Maar de eurozone heeft al een flinke positieve handelsbalans.

De QE is steun aan de lidstaten. De gehele eurozone wordt zo aansprakelijk voor de schulden van een van de lidstaten. Naar verluid wordt dat, volgens Duitse bronnen, voorkomen door niet de ECB de aankopen te laten doen maar elke centrale bank voor de nationale obligaties van zijn eigen staat. Zo wordt dan ook de band tussen banken en staat die door de bankenunie doorbroken zou moeten worden weer in ere hersteld. De helft van de aansprakelijkheid blijft bij het totaal van de eurozone, lees ik. Griekenland en Cyprus zouden niet mogen meedoen. En het blijft dus staatssteun. Het maximum van de aankoop zou 25% van de staatsschuld zijn. En of Draghi het echt in die vorm zal aankondigen is ook nog de vraag.

Er is een aspect van de QE dat vrijwel onbesproken blijft. Er wordt door de ECB geld dat nog niet bestaat aangemaakt en gebruikt om staatsobligaties van banken aan te kopen. Obligaties die normaal gesproken pas aan het einde van hun looptijd verzilverd zouden worden, laten we zeggen over tien jaar. Dat geld, dat nu geschapen wordt is dus het geld van over tien jaar dat nu al gebruikt gaat worden. De QE is dus een wissel op de toekomst. We gaan nu geld gebruiken dat pas over tien jaar gebruikt zou mogen worden. We gebruiken dus nu het geld van onze nazaten. Over tien jaar is het er niet meer. Als die obligaties afgelost moeten worden moet de staat echter dat geld wel aan de ECB uitbetalen.

Natuurlijk kunnen dan nieuwe obligaties worden uitgegeven om dat gat te dichten. Die kunnen dan ook weer als onderpand gebruikt worden om geld te lenen dat dan nodig is. Zo wordt de schuld steeds verder weggeschoven. Tot wanneer? De enige troost is dat door die 2% inflatie die de ECB wil die schuld na tien jaar 20% minder waard is geworden. Helaas al ons geld ook.

Die QE heeft dus niet alleen nu grote gevolgen voor spaarders, pensioenfondsen, banken, en wisselkoersen maar is ook nog een tijdbom onder de toekomst.

Griekenland zucht onder een ondragelijke last van schuld, voor een groot deel de nalatenschap van de nog lopende bailout periodes. Of je nu de Worl Debt Clock met zijn wiskundige berekening ervan of de eurozone berekening aanhoudt maakt daarbij niet uit.

Heeft Griekenland nu baat gehad bij die bailouts en waar is dat geld aan besteed? JDC (Jubilee Debt Campaign) heeft berekend dat slechts 10% Griekenland ten goede is gekomen. De rest is besteed aan terugbetalingen van schulden en rente aan de schuldeisers, banken, hedge funds en aanmoedigingspremies om  mee te doen aan de 2012 haircut. Nu zijn de ECB de EC en het IMF (de troika)de grote crediteuren voor bijna 80%. Griekenlands schulden zijn sinds de eerste bailout alleen maar toegenomen.

Geen wonder dat Schauble een (gedeeltelijke) kwijtschelding van schulden weigert en ze liever op de lange baan schuift. Wat nog niet gebeurt deert immers niet.

Griekenland staat er dus goed beschouwd nu slechter op dan bij het begin van de reddingsoperatie. Van de wal in de sloot. Zelfs de nu positieve handelsbalans wordt minder veroorzaakt door grotere uitvoer dan kleinere invoer. Er is geen geld voor grotere consumptie. Griekenland kan zelfs de rente over zijn schulden niet betalen.

Wat zo'n deelse kwijtschelding van Griekse schulden voor de eurozone betekent?  De eurozone is immers "eigenaar" van de grote meerderheid van die schulden. Men kan zeggen dat wat er bij Griekenland aan schulden afgaat er bij de andere eurolanden bijkomt, behalve het kleine deel waar het IMF naar kan fluiten.

Uit de tabel bij mijn vorig stukje valt op te maken hoe de eurozone er voor staat en hoe elk land er voor staat. De schulden van de andere eurolanden worden dus groter. Die moeten dus meer lenen. Of dat nu direct gaat of via het ESM maakt niet uit. Broekzak, vestzak.

Uit die tabel valt ook op te maken wat er gebeurt als Griekenland de eurozone zou verlaten. Wat schulden betreft zou dat niets hoeven uit te maken. Binnen of buiten de eurozone, Griekenland kan ze niet terugbetalen.

Het verschil. Als Griekenland de eurozone uitstapt en weigert de schulden te betalen dan merken we het ineens. Als ze over vijftig jaar zouden moeten worden terugbetaald (zoals nu zo ongeveer het geval is) en Griekenland kan het dan, logisch gezien, ook niet, merken onze nazaten het. Wij zouden dan wel nu de rente ontvangen als Griekenland die zou kunnen betalen. Niet dus.

Voor mij is het kernpunt of Griekenland binnen of buiten de eurozone betere kansen op overleven heeft. Zou het met eigen munt en een devaluatie van zeg 35% en eigen economische politiek beter af zijn. Of zou het  met geldsteun van de eurozone en dus steeds grotere schulden en een veel te dure munt juis een betere toekomst hebben.

Afhankelijk van Brussel of van Athene.

Het wordt niet alleen een belangrijke week. Wat daarna gebeurt is veel belangrijker. De Griekse toekomst en wat als de QE niets oplost en alleen maar 1000 miljard euro heeft gekost?

            Het zuiden wil het roer om

 

 

In Griekenland en in Spanje zien we dat de  tegenstand tegen de financiële politiek van de eurozone geleid heeft tot de opkomst van politieke oppositiepartijen die een fundamenteel gevaar voor deze politiek vormen. In de noordelijke lidstaten zijn er ook kritische partijen maar daarvan is de invloed op de politiek gering of nihil. De UKIP kunnen we niet mee rekenen want het VK vormt geen deel van de eurozone.

Dat deze verdeling noord zuid zo bestaat heeft als oorzaak dat wat in de noordelijke staten of gewerkt heeft of althans niet tot grote teruggang in de levensstandaard heeft geleid in de zuidelijke staten ale een mokerslag is aangekomen en waar zeker voor de bevolking geen uitzicht is op een verbetering, zelfs niet op middelllange termijn. 

Voor de gewone man is de levensstandaard zo sterk teruggelopen dat hij sociaal niet meer aanvaardbaar is.

In beide landen eisen de oppositiepartijen in grote lijnen hetzelfde: ophouden met de wurgende bezuinigingen, verbetering van de levensomstandigheden en kwijtschelding van de overgrote staatsschuld.

De austerity die weliswaar een zij het fragiele verbetering in de fiscale stabiliteit en de economie heeft gebracht en de banken ook stabiliseerde heeft  tezelfdertijd het leven van de gewone man ontregeld. Interne devaluatie, een euphemisme voor loonsverlagingen, overgrote werkloosheid en een verloren jeugdgeneratie hebben de maatschappij een onduldbare klap toegediend.

Het BBP van Griekenland is sinds de recessie 25% geslonken, de staatsschuld bedraagt 175% van het BBP (volgens het World Debt Clock dat de verhouding staatschuld BBP aanhoudt, zelfs meer dan 200%), de werkloosheid ligt omstreeks de 26%, de jeugdwerkloosheid 50%, een derde van de bevolking leeft op de armoedegrens of daaronder. Zonder de rente op zijn schulden mee te rekenen (die Griekenland overigens zonder eurozone hulp niet kan betalen) is er een  klein primair begrotingssurplus. Maar een kans om op deze manier uit deze economische afgrond te klimmen is nihil. Drastische maatregelen zijn nodig en Lyzera wil ze afdwingen.

De voorwaarden van de Troika heronderhandelen en schuldvermindering.Met het risico dat het uittreden uit de eurozone kan betekenen. Maar Lyzera weet dat de eurzone dat perse wil vermijden. Is er één schaap...

In Spanje heeft Podemos partij nog niet die macht. Er is een nieuw model voor welvaart nodig. Daar wordt in links progressieve kringen voor geijverd. Austerity en stimulering hebben gefaald. Er moet welvaart komen zonder groei. Eglesias programma wil de consumptie stimuleren. Dat houdt onder andere hogere belastingen in voor top inkomens en kapitaal. Kleinere loonverschillen en een gegarandeerd minimum inkomen voor mensen zonder werk.

Nu de groei faalt is een herverdeling nodig. Anders worden alleen de rijken rijker. Het vereist de afslanking van vervuilende sectoren en het laten opbloeien van de duurzame. Podemos wil een stilleggen van de (corrupte)  mega-infrastructuur projecten en in plaats daarvan overheids investeringen in schone industrie en duurzame energie. Zorg, onderwijs en co-operatieven. Dat vergroot het BBP misschien niet maar wel op de duur de economische aktiviteit. En, natuurlijk, kwijtschelding van .schulden.

Zo zijn er nog meer actiepunten en de vraag is of ze levensvatbaar zouden zijn. Maar ze geven aan wat er leeft.

In beide gevallen speelt het kwijtschelden van schulden een essentiële rol. En een met  onvoorzienbare consequenties. En in het geval van een mogelijke Grexis nog andere. Neem de gevolgen in ogenschouw van het loslaten van de vaste wisselkoers Zwitserse franc en euro. Over de gehele wereld dondert hij na. Valutabedrijven gaan failliet, houders van Zwitserse hypotheken gaan er onder door, de koers schiet 30%  omhoog.

In lijn overigens met de plaats van Zwitserland in de Local Purchasing Power tabel: factor 138 (Nederland 98) en voor het CPI 144. Ook het mediaan inkomen. In Zwitserland 40.000, in Nederland 20.000.

De aanpassing komt echter zo hard aan omdat te lang aan een scheve verhouding is vastgehouden. Geen graduele aanpassing maar een donderslag bij heldere hemel. Dat is ook een signaal wat bij een Grexit zou kunnen gebeuren.

Binnen de eurozone zijn de verhoudingen ondanks (of waarschijnlijker juist door de gezamenlijke euro) ook  veel te ver uiteenlopend. Men moet zich afvragen

of die ontwikkeling die nog steeds voortgaat in de hand te houden valt.

In de volgende tabel zijn die verhoudingen in BBP, schuld, te zien.

 

De Magie van de Centrale Banken

De Zwitserse franc heeft zich losgerukt van de euro. De discrepantie tussen schijn en werkelijkheid was te groot geworden. Een teken aan de wand voor de omvang van de magische kracht van centrale banken. Ondanks de herhaalde bezweringen van de Centrale Bank van Zwitserland kwam de breuk.

Met opzet zeg ik "magische kracht" en "bezweringen". Het begint erop te lijken dat inderdaad de centrale banken zich opstellen als de magiërs in voorbije eeuwen.

Bezie de magie van de bezwering van de inflatie. Allereerst al gebaseerd op een axioma: de eeuwig voortdurende inflatie die voortdurende groei voortbrengt. De 2% norm. Heilig verklaard. Indien de ware economie van vraag en aanbod deze norm verstoort moet worden ingegrepen. Men zou dan veronderstellen dat dat zou gebeuren door vraag en aanbod weer in overeenstemming te brengen.

Want omstandigheden in de economie kunnen veranderen en een grote invloed hebben op de welvaart. Dat kun je in moeilijke modellen en formules gaan vertalen en verklaren. Het kan ook eenvoudig.

Neem bijvoorbeeld onze moderne communicatiemiddelen die het ons mogelijk maken vanuit onze luie stoel nuttige dingen te bestellen. Enkele tikken op de de toetsen en het is gebeurd. Een paar dagen later wordt het keurig afgeleverd.

Als je het niet meteen nodig hebt en wat kunt wachten kun je het ook in China bestellen. Duurt een paar weken langer, maar dan komt het aan en is veel goedkoper, ondanks de invoerrechten.

Vergelijk dat met een paar decennia geleden toen die moderne communicatiemiddelen nog niet zo ontwikkeld waren  en je zelf naar de winkel moest gaan, met de tram of de auto. Verder lopen naar de winkel want de tram stopte niet voor de deur of zoeken naar een parkeerplaats met de moeite om een parkeerplaats te vinden. Had je gevonden wat je wilde dan kon je het onder je arm of op je rug nemen en zelf naar huis vervoeren. Daarvoor waren allerlei andere mensen nodig. Voor je vervoer en het kopen in de winkel.

Natuurlijk beïnvloedt dat de economie. En in het geval van direct bestellen in China nog veel meer. Want anders kwam het wellicht ook uit China maar dan via de normale handelskanalen met zoveel tussenstadia die alle geld kostten en dus ook opbrachten.

En, wat nog zwaarder weegt, vroeger werden die dingen in eigen land gemaakt en waren er mensen hier nodig om ze te vervaardigen. Nu zijn al die mensen overbodig. Want in verre landen worden ze veel goedkoper gemaakt, ondanks de vervoerskosten hierheen.

Dat brengt het dieper liggende probleem in kaart. Wij leven in een verzorgingsmaatschappij. Het principe is dat de staat verantwoordelijk is voor de welvaart en het welzijn van iedereen. Hier in het westen is de verzorging zelfs veel beter dan in de Verenigde Staten. Ook al heb je geen werk je moet toch een normaal leven kunnen leiden. Uiteraard kost dat buitengewoon veel geld. Zoveel dat er nu zelfs gekort moet worden op de zorg voor ouderen die nu zelf een beroep moeten doen op hun eigen lichamelijke restvermogens en verder op de hulp van buren en familie zijn aangewezen. De participatiemaatschappij. De verzorgde oude dag is al voorbij. Wat volgt? Waarom?

Deze verzorgingsmaatschappij kost, zoals gezegd, zeer veel geld. Dat geld moet komen uit onze economie. Dat wil zeggen dat bovenop de normale arbeidskosten een grote opslag komt voor het in standhouden van onze verzorgingsmaatschappij. Dat wil zeggen dat onze totale productiekosten van goederen en diensten verhoogd worden met die opslag en dus veel duurder worden. Dat percentage ligt in de buurt van 20% van het brutoloon. Dat betekent dat onze productiekosten altijd hoger zullen zijn dan in landen waar die percentages lager zijn of helemaal niet bestaan.

Bovendien zijn de lonen hier aanzienlijk hoger dan in de landen die terecht "lagelonen" landen worden genoemd.

Wij kunnen dus niet concurreren met de producten die in die landen worden vervaardigd.

Natuurlijk komt ook in die lagelonen landen langzaam een ontwikkeling op gang naar hogere lonen en een vorm van sociale zekerheid. Kijk naar de ontwikkeling in Japan na de tweede wereld oorlog. Hoewel dat land, gezien de huidige economische situatie daar, geen veelbelovend voorbeeld is. Dan  is Zuid Korea een betere keus.

Maar nog steeds blijven de verschillen in productiekosten bestaan.

Ook de luchtbel dat het simpele producten zijn en dat de gesophistikeerde nog altijd in eigen land zouden worden vervaardigd is allang doorgeprikt. Apple haalt zijn uiterst gecompliceerde moederborden etc uit lagelonen landen. Ook in de dienstensector zien we de ontwikkeling in deze nieuw opkomende landen. En er komen steeds nieuwe lagere lonen landen bij. Zodra ergens de loonpeilen te veel zijn gestegen wijken de grote bedrijven voor hun productie uit naar nieuwe uiterst lage lonen gebieden. De wereld is groot en globalisering is niet zomaar een woord maar een economische werkelijkheid. Een ontwikkeling die niet door navelstaren wordt tegengehouden.

Wij zijn simpelweg te duur en de ontwikkeling in nieuwe landen gaat razendsnel en wij blijven steken.

Door douane praktijken kunnen we de stroom nog wat afremmen maar niet indammen.

Dus zien we onze groei afnemen, we zien onze lonen niet stijgen en in armere eurozone lidstaten zien we de lonen verlaagd worden. We zien een werkloosheid van 11 %  tegenover de USA minder dan de helft. In de zuidelijke lidstaten een werkloosheid van meer dan 25%. Een op de vier zonder werk. Werkloos of lager loon betekent minder geld te besteden. Alleen de eerste levensbehoeften. In de andere lidstaten is ook veel armoede. Steeds grotere groepen hebben moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. De koopkracht is enorm afgenomen. Minder koopkracht betekent minder kunnen kopen en voor het bedrijfsleven minder kunnen verkopen. Dus verlagen de bedrijven de prijzen zoveel mogelijk. Soms zover dat ze ermee op moeten houden. Dat betekent nog meer werklozen. En het verlagen van de prijzen verlaagt de inflatie, die heilige 2%. Er is stagnatie. De rek is eruit.

Zowel in de industriële als in de dienstensector zien we de invloed van de automatisering. Als voorbeeld de nieuw geopende Renault fabriek in Spanje. High tech gerobotiseeerd. Het aantal werknemers tot het minimum teruggebracht. Robots zijn goedkoper dan mensen, worden minder ziek (defect) hebben geen vakanties of 35 urige werkweek en zijn geen lid van een vakbond. In de dienstensector maken slimme computerprogramma's massa's werknemers overbodig. Zie de bankensector waar zoveel werk door de klanten zelf thuis wordt gedaan dat er vele filialen gesloten worden. Bij de post nemen emails en sms de brieven over, maar de pakketbezorging bloeit door de internetwinkels die het de middenstand weer moeilijk maken. Een verschuiving in dienstverlening die ook weer banen eist. En in de sectoren zoals zorg waar juist veel meer werknemers nodig zijn wordt bezuinigd en verdwijnen eveneens banen.

Goedkopere import gepaard aan productie- en arbeidsplaatsen verlies, verbeterde technieken prijsverlagend en gepaard aan verlies van arbeidsplaatsen. Twee parallelle ontwikkelingen die elkaar versterken, die de prijzen doen zakken, de koopkracht verlagen. Samen zorgen ze voor vermagering van de inflatie, disinflatie en zelfs deflatie.

Er is één extra vraagstuk. Waarom gaat het in de eurozone nu slechter dan in de rest van de wereld. Is er iets in de financiëel/economische organisatie van de eurozone wat een nadelige invloed uitoefent op die lagere groei dan elders? Want overal in de wereld is de inflatie lager dan die magische 2%. In veel landen dreigt deflatie. Want als onze koopkracht zo daalt dalen ook onze importen waardoor andere landen disinflatie oplopen. We moeten dus wat dat betreft niet denken dat wij een uitzondering zijn.

Onze toestand is een gevolg van  technische en economische ontwikkelingen. De Centrale Banken, de magiërs, denken dat met financiële ingrepen te beïnvloeden. Tot nu toe zonder veel succes. Ondanks alle ingrepen tot nu toe blijft de inflatie lager dan 2%, ja neemt zelfs nog af.  En overal zijn de centrale banken aan het ingrijpen met financiële middelen.

Maar ook overal hebben de overvloedige financiële middelen juist geleid tot een oplopen van de schulden van staat, bedrijfsleven en burgers.

Hoe hard het ook klinkt, al decennia geven de eurozone staten meer uit dan binnenkomt. Jaar na jaar worden de schulden vergroot om onze levenswijze in   stand te houden. Op de pof.  De schuld is nu eurozone wijd al 95% van het eurozone BBP. Over het kantelpunt van omvallen heen. Eens zal dat gebeuren.

Het enige realistische en logische gevolg van QE, van het in omloop brengen van 1000 miljard euro nieuw geld is dat de waarde van de euro duikelt. We zien het al maanden bij elke aankondiging van Draghi. Die daling zal nog erger worden als Draghi echt begint met QE.  Dat betekent dat ons geld steeds  minder waard wordt met alle gevolgen voor onze koopkracht. Het betekent ook dat de staatsschulden veel minder waard worden en dus kleiner zijn ten opzichte van de wereldmunt, de dollar. Helaas wordt ons spaargeld ook steeds minder waard.

En jammer genoeg kunnen alle landen dat kunstje uithalen en zullen het ook moeten doen uit zelfbescherming. Een currency war.

Wie profiteren?

Is er een oplossing? Volgende keer de alternatieve oplossingen van het zuiden.

Monnet en Schuman

hadden zij dat nu voor ogen

Bij rechtspraak denkt men aan wetten. Daarom kan het doodrijden door hardrijders zo belachelijk laag bestraft worden. Het gevoel van recht spoort dan niet met de wet. De rechters moeten de wet toepassen en zich niet laten leiden door andere overwegingen. Dat vermelden ze dan ook in hun uitleg van het vonnis als dat vreemd op de betrokkenen overkomt.

 Als we nu de voorlopige opinie van de advocaat generaal van het Europees Hof lezen over de OMT zaak dan zou men de indruk kunnen krijgen dat hier aan de veronderstelde belangen van de Europese Unie en in dit speciale geval de eurozone grotere waarde wordt  gehecht dan aan de Europese Unie wetgeving. Daar moet zelfs nog aan worden toegevoegd dat de advocaat generaal zo'n grote waarde schenkt aan de expertise van de Europese Centrale Bank dat kritiek erop vermeden zou moeten worden. De indruk zou kunnen worden gewekt  dat daaraan juist grotere waarde wordt gehecht dan aan de interpretatie van de EU wetgeving.

Deze voorlopige opinie heeft grote consequenties. Het Duitse Grondwettelijke Hof heeft als uitspraak in deze zaak verklaard dat de OMT tegen de EU  wetgeving in gaat en hebben dat deel van de zaak doorverwezen naar het EH. Zij hebben ook de uitspraak gedaan dat de OMT in strijd is met de Duitse grondwet.

Als ik de visie volg van Ambrose Evans-Pritchard in de Financial Telegraph dan is het EH zo een bedreiging voor al onze democratieën. Volgens hem heeft het zich wettelijke boven de zelfstandige staat Duitsland gesteld door deze voorlopige opinie en impliciet daarmee ook boven die van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Denemarken.

De advocaat generaal heeft de zorgvuldige bevindingen van het Duitse Verfassungsgericht  afgewimpeld en wil Duitsland dwingen zich daarbij neer te leggen.

Deze opinie is een toenemend naar zich toetrekken van EU primaatschap.

Als Karlsruhe dit accepteert is de implicatie, zo zegt Ambrose-Pritchard, dat Duitsland niet langer een volledig zelf regerende souvereine staat is.

De advocaat generaal weet dat hij een conflict riskeert.

Hij zei echter: "het lijkt mij een bijna onmogelijke taak deze unie in stand te houden zoals we deze nu kennen, als hij onderworpen wordt aan absolute voorbehouden, slecht gedefiniëerd en  in feite onderworpen aan de discretie van elk van de lidstaten".

Dit betekent keihard de onderwerping van de lidstaten aan de EU.

Dit is meer een politiek statement dan een interpretatie van het EU recht. Het verandert het karakter van de Europese Unie van een verdrag tussen zelfstandige staten in een superstaat met beslissingsrecht over alles.

Dat is door de Duitse Verfassungshof rechters bestreden door hun uitspraak en is daarvoor al meermalen door hen aangekaart.

De kwestie is des te merkwaardiger omdat de Duitse coalitie de voorlopige opinie van het EH juist toejuicht.

Het Grondwettelijke Hof in conflict met de Duitse politiek. Het Grondwettelijk Hof is er juist om te voorkomen dat de grondwet door de politiek wordt omzeild of genegeerd. Het voert zijn taak op de juiste wijze uit door dit oordeel te vellen.

Het laatste woord over deze zaak is dus nog lang niet gevallen.

In feite is de gang van zaken  weer een gevolg van de hybride verdragen die enerzijds zouden leiden tot een centraal geleide en bestuurde politieke unie met terzijde schuiven van de oorspronkelijke lidstaten en anderzijds juist de fiscale politiek bij die lidstaten heeft ondergebracht om hun financiële onafhankelijkheid te waarborgen.

Buigt het Verfassungshof en krijgt de EU de door de advocaat generaal gesuggereerde suprematie dan is de teerling geworpen. Dan zijn de lidstaten niet meer het leidende principe van de EU maar het lijdend voorwerp. Natuurlijk zal die ontwikkeling niet abrupt zijn. Maar is eenmaal het principe vastgelegd dan is de rest geduld en langzaam doorzetten.

Nu is het afwachten van de definitieve uitspraak van het EH over enkele maanden. En daarna op de reactie  van het Verfassungsgericht. Dan is beslist hoe de toekomst van de EU eruit zal zien.

En waar zouden die duizend miljard euro terechtkomen? Zouden Draghi en de ECB dat kunnen zeggen?

Dat doet natuurlijk niets af van het feit dat er dus zeg 1000 miljard nieuwe euros worden bijgedrukt die hun weg de wereld in zullen vinden maar niet naar de eurozone economie. Die is bezig het hoofd boven water te houden. Dat bewijst de goedkope ECB lening aan banken die al twee keer mislukt is wegens gebrek aan belangstelling van het bedrijfsleven.

Die lening was voor de banken beperkt tot investeringen in het eurozone bedrijfsleven. Die duizend miljard euro die zij krijgen in ruil voor waardepapieren met een geschatte waarde hebben geen verplichte bestemming eurozone, er is geen beperking. Die kunnen de banken naar de meest winstgevende objecten buiten de eurozone leiden.
En de twijfel over enig voor de eurzone gunstig effect neemt toe. De officiciële reden voor de QE: de inflatie op 2% brengen wordt behalve in Japan nergens gehaald. In Japan leidt hij tot zulke grote schulden dat niemand durft te voorspellen wat de uitkomst zal zijn.

Zouden Monnet en Schuman dit alles voorzien hebben toen zij de grondslagen legden voor de Europese Economische Gemeenschap.

 en wat dan na de QE?

De voorlopige uitspraak van het Europees Hof over de toelaatbaarheid van het oude OMT programma van de ECB is positief voor de ECB uitgevallen. Het is niet in strijd met de Europese wetgeving. Het valt wel op dat, nadat enkele maanden geleden een van de EU kopstukken al zo ongeveer  had gezegd dat de ECB boven kritiek verheven was nu toegevoegd werd dat de expertise van de ECB ver boven die van anderen uitging, met andere woorden mond dicht en accepteren.

In feite een vrijbrief voor de ECB.

Er blijft nog één punt in het duister: naast de mening van het Duitse Verfassungsgericht dat de Europese wetgeving werd overtreden, die dus nu is getoetst door het Europees Hof en onjuist bevonden,  rest nog de tweede grond van het Verfassungsgericht: het is tegen de Duitse grondwet.

Daar heeft het Europees Hof weer geen jurisdictie over. Dat zet zowel de ECB als de Duitse overheid voor het blok. Als de Duitse Bundesbank (even onafhankelijk als de ECB) weigert mee te werken aan een opkopen van staatsobligaties of andere waardepapieren omdat de bank de grondwet moet respecteren is het gehele QE een dood vogeltje geworden daar Duitsland hoe dan ook 18 % aansprakelijk is in de ECB. Gezien de uitspraak hierover van het Duitse Constitutionele Hof heeft de Bundesbank geen keus. Hij moet de grondwet respecteren.

Zoals over het Europese Unie aspect het Verfassungshof geen jurisdictie heeft, geldt het omgekeerde voor het Europees Hof. Dat heeft geen jurisdictie over de Duitse grondwet. Ook een netelige zaak voor de Duitse regering.

Zoals ik in een vorig stuk zei, het verdrag van Lissabon is niet sluitend. Maar daar waren en zijn wel redenen voor.

De vraag wordt nu of de inflatie inderdaad tot 2% zal stijgen door de QE. De andere vraag of men beseft dat daardoor al de koopkracht zal dalen omdat de lonen zeker niet zullen stijgen. De andere vraag is  of dat de problematiek oplost of alleen QE eeuwig nodig maakt.

De vraag is ook hoe de inflatie te berekenen. De core inflatie wijkt flink af van de "berekenings" inflatie. 

De vraag is zelfs ook in hoeverre we een nieuwere benadering van het inflatievraagstuk  zouden moeten ontwerpen gezien het mondiale karakter van de disinflatie/deflatie. Het is wellicht beter meer de nadruk op de koopkracht, de vraag kant, te leggen en de mogelijkheden de productiekosten meer in lijn te krijgen met die van andere landen.

Onze benadering nu is defensief en ongericht. Niemand weet waar het vers geprinte geld via de banken heengaat. Structureel verandert er niets. Ons aanbod op de wereldmarkt, de productiekosten moeten veranderen, soepeler arbeidsbeleid, multi inzetbaarheid. De starheid die nu heerst moet veranderen in snelle aanpassing. Dat kan niet in de huidige eurozone waar bureaucratie, onderlinge concurrentie en behoudzucht remmend werken.

het verdrag van Lissabon, vlees of vis

of geen van beide

 

Het verdrag van Lissabon kan natuurlijk niet volmaakt zijn. Een verdrag dat de instemming (niet toestemming) van 28 staatshoofden en regeringsleiders eist kan niet worden afgesloten zonder concessies aan de ondertekenaars te doen. Dat is ook in het verdag van Lissabon gebeurd.

Als die concessies niet aan de essentie van een verdrag afbreuk deden is dat niet ernstig. Die kunnen worden vestgelegd in protocollen die bepaalde landen bepaalde uitzonderingen of  extra bevoegdheden bieden. Maar ze mogen niet fundamenteel zijn.

In het verdrag van Lissabon is dat wel het geval. In dat verdrag wordt namelijk directe financiële steun van lidstaten onderling verboden welk verbod ook geldt voor de Europese Centrale Bank. Dit betekent dat het verdrag geen fiscale unie tot stand brengt, integendeel deze impliciet verbiedt. Want in een fiscale unie is er juist wel sprake van geldstromen van de ene lidstaat (of regio) naar de ander. In een fiscale unie moet een centrale regeling zijn voor dat geldverkeer om imbalansen te voorkomen. Daar is dus niet alleen een directe steun van lidstaten onderling maar zelfs zonder zeggenschap van individuele lidstaten, alleen van zeggensschap door het het geheel. Dat is ook waar de ECB onder de heer Draghi naar streeft. Zonder die fiscale unie is de eurozone (en later de Europese Unie) immers niet een volledige unie.

Daardoor is het een verdrag dat de ene een politieke unie kan noemen en een ander dat het juist geen politieke unie is.

Dat is ook de reden waarop de ECB haar mandaat zeer ruim uitlegt, zo ruim dat Duitsland (en de noordelijke lidstaten van de eurozone) die uitleg bestrijdt. De Duitse overheid probeert dat  binnen de EBC te doen maar de Bundesbank en groepen burgers spannen rechtzaken aan bij het Duitse Verfassungsgericht.

Zij zijn van mening dat de ECB door de verschillende technieken voor het  opkopen van waardepapieren van lidstaten haar mandaat overschrijdt.  Dat dit opkopen niet uitsluitend gebeurt om de inflatie op 2% te handhaven (dus prijsstabiliteit) maar verkapte staatsteun is.

En directe staatssteun is voor de ECB verboden terrein op grond van het verdrag van Lissabon. Het Verfassungsgericht heeft hen in het gelijk gesteld en de zaak doorverwezen naar het Europees Gerechtshof dat vandaag een voorlopig standpunt en over een aantal maanden een oordeel zal uitspreken.

Aan de ene kant speelt dus het gevaar voor deflatie (voor sommige lidstaten al werkelijkheid) dat door dat opkopen afgewend zou worden en tot een inflatie van 2% zou leiden. Een staatshuishoudelijke zaak. Aan de andere kant de bepaling in het verdrag dat dit opkopen een overtreding zou zijn van het bepaalde in het verdrag en dus voor de ECB verboden terrein. En eerst moet een aantal rechtzaken worden afgehandeld voor er duidelijkheid komt. Blijft de ECB binnen haar mandaat of overtreedt zij Europees recht.

Zet de ECB haar voornemen door dan gaan  de aankopen van staatsobligaties en andere waardepapieren geschieden met nog niet bestaand geld. De ECB moet hiervoor dus geld scheppen (populair gezegd de geldpers aanzetten) om de staats waardepapieren te kunnen kopen. Zeg dat dat inderdaad 1000 miljard euro zou zijn. Er komen dus via de banken van wie de waardepapieren worden opgekocht 1000 miljard extra euros in omloop. Waar ze heengaan is duister, dat is de zaak van de banken zelf. De schuld van de lidstaten wordt dus in feite opgekocht door de ECB. Monetarisering van staatsschuld.

 Al is dat misschien niet de bedoeling, door de aanwas van die geldhoeveelheid wordt de wisselkoers beïnvloed, we zien dat de laatste maanden al, de euro is zo'n 12% minder waard geworden en dat is niet alleen de invloed van de sterkere dollar.  Bij het echt doorzetten van de ECB QE zal die val van de euro verder doorzetten.

Staathuishoudelijk is dat een voordeel: de export wordt goedkoper en neemt dus toe, de import wordt duurder en neemt dus af en de inflatie neemt toe door die duurdere import.

Voor de bevolking is het juist een nadeel, de prijzen lopen op en de inkomens niet. Netto dus een daling van de koopkracht en die is al te laag in de eurozone, er is al een vraag crisis. Dat kan weer een verdere deflatie in de hand werken.

Er speelt nog meer. Naar ik lees gaan de Spaaanse banken dubieuze obligaties aan de ECB aanbieden. Ook het aankopen van Griekse obligaties zou problemen kunnen opleveren. Beide illustreren volgens belanghebbenden dat het duidelijk staatssteun is en dat de ECB een bad bank functie zou krijgen..

Er wordt druk gelobbied. Draghi gaat 14 janari naar een conferentie in Berlijn om zijn zaak te bepleiten. Een dag daarna spreekt zijn grote opponent, Jens Weidmann, de president van de Bundesbank in Zuid Duitsland. Op 22 januari volgt dan de bijeenkomst van de 25 bestuursleden van de ECB. om te te volgen weg te bespreken. Dezelfde dag is er een voorlopige uitspraak (opinion) van het Europees Hof over de door het Verfassungsgericht doorgescshoven zaak over de OMT. Hoewel dat nog geen definitieve uitspraak is zal hij toch veel gewicht in de schaal leggen.

Vraag hierbij. Wat heeft de ondertekenaars van dat verdrag eigenlijk voor ogen gestaan?

Want dat verdrag is al geschonden door de bailouts, later door de oprichting van het ESM om onder verdragsbepalingen uit te kunnen komen, nu weer door de mandaat uitleg van de ECB, door het in willen voeren van een fiscal union.

 

Zo nu en dan krijg je het gevoel dat er partijen zijn die zover geïmpliceerd zijn dat ze niet meer terug kunnen al zouden ze het willen. Zoals in een crimestory waar iemand zonder het te willen meegesleept wordt en niet meer terug kan omdat hij zich onwetend medeschuldig heeft gemaakt.

In ieder geval lijkt de eurozone niet meer te sporen met dat oorspronkelijke verdrag en roept de vraag of of hij er nog  wel op lijkt.

 

 

 

 

 

 

 

 

.

De eurozone in het nieuwe jaar

ik heb naar aanleiding van de groeiende bereidheid Griekse schulden kwijt te schelden het artikel vanochtend nog wat uitgebreid

maandag 12 januari 2015

Natuurlijk gaat ieders aandacht in deze dagen uit naar de afgrijselijke moordpartijen in Frankrijk, gepleegd door moslim terroristen. In onze cultuur onbegrijpelijk maar voor hen ook nog een martelarendood, helden in hun terroristen cultuur. Wij zijn vol afschuw maar praten er omheen. Waarom?

In de eurozone rammelt het maar door. In de Financial Telegraph las ik een keihard stuk over de quantitative easing die ons als onvermijdelijk (hoe vaak komt dat "onvermijdelijke" toch terug in de eurozone geschiedenis) wordt voorgeschoteld door Liam Halligan.

Een prachtige analise. Al jaren lang opereren de markten op basis van de uitspraken van Draghi in 2012. Daardoor zijn de rentes op staatsobligaties, ook van armlastige landen zo laag, de beurskoersen zo hoog. Worden leningen aan insolvente landen verstrekt.  Vol verwachting dat Draghi zijn woorden ook in daden omzet.
Maar het is staatssteun en dus illegaal onder het EU recht.
Nu komt het: als Merkel het goedvindt gebeurt het toch. Duitsland houdt het nu nog tegen maar staat nu voor een keuze. De door Draghi opgewekte verwachtingen moeten namelijk waargemaakt worden of een aantal arme eurolanden  zouden in de grootste problemen komen.  Dan is het gevaar van een eurozone opbreken weer volop terug.
Aan de andere keuze laat Duitsland door in te stemmen met QE, de debt  monetization, het door de ECB opkopen van staatschulden alle remmen los. De principes van voorzichtigheid en begrotingsterughoudenheid zouden overboord gaan. Het S&G verdrag kan dan bij de vuilnisbak gezet naast het verdrag van Lissabon.
De val van de olieprijs, waardoor in sommige lidstaten deflatie is ontstaan mag eigenlijk niet meegeteld worden en de andere prijzen vertonen zelfs een lichte stijging.  De noodzaak is dus niet groter geworden. Maar de markten kunnen niet zonder en willen nu klare munt.
Zal de QE een oplossing brengen voor de eurozone problemen? Neen, maar wel uitstel. Dat is dus voor de eurozone voldoende om het verdrag van Lissabon weer, en nu voorgoed, te vergeten. Opportunisme regeert. De angst dat Syriza de eurozone zou verlaten.

Een artikel dat iedereen eigenlijk zou moeten lezen.

Het tweede artikel, nu in de Guardian, vertelt ons over de belofte die Samaras de Grieken doet. Samaras die dacht met presidentsverkiezingen een aas in handen te zullen krijgen voor onderhandelingen met de EU, gokte verkeerd en verloor. Om Syriza de wind uit de zeilen te nemen en voor zichzezlf de verkiezingen alsnog te winnen belooft hij de Grieken verlagingen en hervormingen van pensioenen en lonen te beperken.

Natuurlijk lijden de gewone Grieken enorm. We kunnen ze de schuld geven van het belemmeren van hervormingen, chaotische belastinginning, corruptie, nietjes bureaucratie. Maar dat is de overheid, niet de Griekse arbeider.
Maar zijn belofte is een klap in het gezicht van de crediteuren die steeds toch dat door en door armlastige Griekenland op de been  hebben gehouden met de verzekeering dat hervormingendoorgezte zouden worden en zo Griekenland op de been gehouden.
Samaras beloofde dat hij de het stoppen van uitgaven beperking en het stoppen van het uitvoeren van hervormingen dezelfde belofte die Syriza de populariteit hebben bezorgd ook zou doorvoeren.
Ik garandeer persoonlijk dat er geen verdere pensioen of loonsverlagingen zullen komen. Dat zei Samaras.
Beide waren voorwaarden voor verdere financiële steun die Griekenland wanhopig nodig heeft van de EU en het IMF.
Tsipras en zijn Syrizal partij hebben in de polls een voorsprong van zo'n 3%. Hij wil een duidelijk mandaat om de harde voorwaarden voor financiële hulp te heronderhandelen. Het  bailout accoord moet geen permanente sociale ramp voor het land worden. Geen nieuw memorandum met "austerity".

 Twee zaken, het opnieuw verkrachten van het verdrag van Lissabon, het wanhopige verzet van Griekenland tegen verdere bezuinigingen en de eis de schulden grotendeels kwijt te schelden. De zegeningen van de eurozone in 2015 beginnen al nu het jaar nauwelijks op gang is gekomen. Dat belooft wat.

 Enige tijd gelegen schreef ik een stukje over de disinlfatie dat eindeigde met de volgende zin over de schulden due eens verrekend zouden moeten worden

"En de kosten? Die verliezen zijn er nu ook en worden alleen maar groter. Eens moeten die toch verrekend worden. Maar dan nog onbeheersbaarder" en het volgende moest daar aan worden toegevoegd:

Kunnen de EU en de eurozone nog zo verder door gaan? Natuurlijk maar de kans is levensgroot dat de levensstandaard dan ook constant blijft dalen. De vraag is zelfs of dat dan tot de EU beperkt blijft. Mondiaal dreigt de deflatie, mondiaal wordt teveel consumptief krediet verbruikt, kapitaal dat niet terugkomt. De schuld nu al 175% van alles wat de wereld verdient. Meer uitgeven dan binnenkomt. Geldontwaarding kan dat lange tijd maskeren, maar niet blijvend.

Zou trouwens een politieke unie een echte oplossing worden  of slechts een maskerade. Is Zuid Italië zelfstandiger en sterker geworden door die voortdurende steun uit het noorden? Gaat het economisch beter in Wallonië met de jarenlang voordurende steun uit Vlaanderen? Zou zuid Europa in een politieke  eenheid naar het woorden toegroeien of zou het noorden alleen maar de gaten moeten vullen? Zou er een Europese cultuur uit groeien?

Noord Europa en Zuid Europa economisch samenvoegen is een mislukking geworden. Dat blijkt uit alles. Het zuiden heeft andere wegen nodig dan het noorden om te overleven. Dat daardoor de gevoelens in beide delen beinvloed zijn valt niet te ontkennen. Het zuiden voelt zich verarmd door het noorden. Te gemakkelijk lenen van geld waardoor het zuiden te gemakkelijk in het noorden kon kopen en te hoge schulden opbouwde. Het noorden voelt dat het zuiden op hun financiële hulp leunt en te weinig inzet toont zich te weinig wil aanpassen.  Dat is een klap voor de oorspronkerlijke visie: juist door samenvoeging conflicten vermijden en de harmonie bevorderen..

De vraag blijft of het zuiden nu geprofiteerd heeft van de eurozone of juist benadeeld is valt niet te beantwoorden. Wat niet is gebeurd valt niet te beoordelen.  De andere vraag is of de bevolking van de zuidelijke landen een beter leven heeft gekregen door de Europese Unie. Ook die vraag valt niet te beantwoorden. Maar één ding is wel zeker. Vele jaren lang hebben zij zich niet vrij gevoeld maar onder het bestuur van Brussel moeten leven.

Twee belangrijke gebeurtenissen voor de eurozone en de EU liggen in het verschiet: de verkiezingen in januari in Griekenland en de verkiezingen in Groot Brittannië in mei.  In beide landen heerst ontevredenheid en verzet. Als dat sterk genoeg is kan het de hefboom zijn, de leverage om de eurozone en zelfs de EU top een ander spoor te zetten. Hopelijk niet verder dan de Europese Economische Gemeenschap die welvaart bracht met respecteren van de zelfstandigheid van de deelnemende landen. 

De bailout schulden van Griekenland liggen voor het grootste deel bij het ESM en de ECB. Kwijtschelden van de helft betekent dat de rest van de eurozone, de belastingbetalers ervoor zullen opdraaien. En welke landen zullen dat kunnen opbrengen zonder hun schulden onhoudbaar te maken?

Zeker niet de zuidelijke landen. 120 miljard euro kwijtschelden van de Griekse schulden betekent 120 miljard euro bijtellen bij de schulden van de andere eurozone lidstaten. De eurozone schuld blijft dus hetzelfde, neen groeit in het oude tempo door, er is alleen een verschuiving van Griekenland naar de andere eurolanden die het nu van  hun rekening krijgen afgeschreven. 

Dank u zeer eurozone, welvaart en werkgelegendheid.