de eurozone: another day older and deeper in debt

 

 

Paet, het Belgische bestuurslid van de ECB verklaart dat veel bedrijven zich al voorbereiden op een 1% groei, 1% inflatie toekomst alsof dit een afgrijselijk scenario zou zijn. Die dubbele 1% 1%,  zelfs al zou het nominale groei zijn, betekent stilstand, geen achteruitgang in de economie. Als hij echte groei bedoelt is er inderdaad echt sprake van groei. Genoeg om te kunnen wachten en degelijke voorbereidingen te treffen om vervolgens grotere groei te stimuleren.

Paet daarentegen vindt het juist een extra reden om snel met geldverruiming te beginnen al moet ook hij toegeven dat dat geen wondermiddel is.

De Guardian klaagt erover dat Draghi's handen gebonden zijn. Volgende week doet het Europese Hof een uitspraak over de Duitse klacht dat OMT, QE door het opkopen van staatsobligaties directe staatssteun is en dus in het verdrag van Lissabon verboden. Het Duitse Verfassungshof was al tot die conclusie gekomen en had de zaak vervolgens doorverwezen naar het Europees Hof.

Een juridische kwestie dus, oppervlakkig gezien, maar verbonden aan de overeengekomen fiscale politiek in het Stabiliteits en Groei Verdrag waarin deze voor de gehele eurozone was vastgelegd.

Want een directe staatssteun door de ECB zou deze gedragslijn doorkruisen door de noodzaak van hervormingen die noodzakelijk zijn voor de toepassing van dat S&G verdrag weg te nemen. De schulden van staten worden dan immers overgeheveld naar de ECB. Daardoor zouden deze staten weer gemakkelijker op de kapitaalmarkt kunnen lenen. Of dat nu een valide veronderstelling is blijft in het midden.

Het illustreert echter één punt. Het S&G verdrag is niet optimaal voor alle lidstaten van de eurozone. Zelfs waar het verdrag rigoreus is toegepast desnoods met ESM bail out steun zien we weliswaar een verbetering van de fiscale stabiliteit van staat en banken maar gekoppeld aan een aanzienlijke, soms onaanvaardbare, verarming van een deel van de bevolking die tot toenemende sociale onrust leidt.

In andere lidstaten waar de economie op gezondere basis steunt heeft de toepassing van dat verdrag een veel geringere invloed op die armoede. In sommige lidstaten heeft  een volslagen onnatuurlijke "interne devaluatie" onder leiding van de Troika plaatsgevonden, in andere lidstaten is de Troika er zelfs niet aan te pas gekomen.

De vraag moet dan toch gesteld worden of die eenvormige aanpak van het S&G verdrag wel zinnig is geweest. Aan de resultaten te zien zeker niet. Die eenvormige aanpak kan geen rekening houden met de afwijkende economische, sociale en culturele mogelijkheden van elk land maar moet een overeengekomen niet optimale aanpak opleggen. Met de huidige gevolgen.

De grondoorzaak is de euro, de gezamenlijk munt van lidstaten die bij de oprichting ervan al geen optimale muntzone waren en in de 15 jaren van de eurozone alleen maar verder uit elkaar zijn gegroeid en een soort anti optimal currency region zijn geworden. Wat voor land A nectar is is voor land B puur vergif. Wat ik steeds zeg de eurozone is een poging het onverenigbare samen te persen tot een onmogelijk geheel. 15 jaar lang geprobeerd met allerlei pappen en nathouden middelen, symptoombestrijding, wat ook de QE weer wordt. En na elke crisis is de eurozone weer een stukje verder weggezakt en in grotere schuldenval. Another day older and deeper in debt.

Het zaakje organisatorisch bij elkaar brengen in een fiscal union en een volslagen politieke unie heeft geen enkele zin. De onoverbrugbare verschillen blijven bestaan. Ze worden alleen afgedekt. Organisatorisch opgelost, praktisch niet.

De Europese Unie moet vereenvoudigd worden  tot een herboren Economische Gemeenschap zonder politieke eenheid. De eurozone goed georganiseeerd opheffen. Elke lidstaat de kans geven zich optimaal te ontwikkelen in een machtig economisch blok, een machtig Europees handelsverdrag.

Dat daar ook een doelmatig omgaan met de schuldenlast van landen behoort is vanzelfsprekend.

Een ander ding is ook vanzelfsprekend: er is 15 jaar lang op te grote voet geleefd gezien de schulden omvang van de eurozone van 95% van het virtuele BBP. Alleen investeringsschulden die latere generaties welvaart verschaffen zijn gezond. Consumptieve schulden verarmen juist de toekomstige generaties, zij moeten ze aflossen zonder dat ze hun enig voordeel hebben kunnen verschaffen.

Dat houdt in dat we een flinke stap terug zullen moeten doen in ons bestedingspatroon om die schulden tot dat niveau terug te brengen.

Zonder politieke hobbies. De economische mens, niet de luchtkastelen mens.

Hoe langer we het uitstellen, hoe moeilijker het wordt.

 

 

Crisisoverleg. Zou het Griekenland weer zijn.

 

Men kan niet zeggen dat de eurozone kalmpjes voortkabbelt naar de volgende crisis. Het is meer dat de ene crisis de vorige wat versterkt.

De grootste crisis in de eurozone is niet de vraag voor de ECB om al dan niet QE te plegen en in geval van wel met 500 of met 1000 miljard nieuwe euros. Als dat uitgevogeld is wat dan met dat geld op te kopen en vervolgens af te wachten of er iets door gebeurt. Als er iets door gebeurt wat dat dan is en of dat positief of negatief is. In feite is dat simpel bureaucratisch heel lang onderhandelen. Alle neuzen op een rij of alle neuzen een beetje platgedrukt, daar komt het op neer.

De grootste crisis is ook niet Griekenland dat nu eindelijk - want het zwaard van Damocles van de schulden bungelt al meer dan vijf jaar boven de Griekse hoofden - een oplossing wil hebben voor die torenhoge schulden. Schulden die -ironisch genoeg - juist zo astronomisch hoog zijn geworden door de ruime hulppakketten, de bailouts. Bailouts die er juist voor waren om Griekenland tot bloei te brengen. Schulden die dan weer door een derde bailout pakket van zo'n 20 miljard, miniem vergeleken bij de vorige twee bailouts, die astronomische schulden nog verder  zouden doen stijgen. We lezen dagelijks op onze tv schermen "lenen kost geld" maar op eurozone niveau schijnt dat niet door te dringen.

Dat bij lenen er twee partijen zijn een die leent en een ander die uitleent is duidelijk. Als de lener de schuld niet terug betaalt is die andere partij de klos. Als die andere partij dat geld ook niet had maar er garant voor is gaan staan zodat een derde partij, genaamd ESM, op die basis geld kon lenen om aan de lener te verschaffen dan wordt het nog pijnlijker. Dan heeft de goede garantiegever ineens die schuld aan zijn broek. Dan moet hij dat bedrag aan de uitlener terugbetalen. Dat is niet leuk.

Dat is het Griekse probleem. In 2012 ondervonden de private uitleners dat ze de helft van hun aan Griekenland geleend geld kwijt waren. Beter de helft kwijt dan alles was hun schrale troost. 107 miljard euro door de gootsteen weggespoeld.

Nu bedraagt de Griekse schuld toch nog zo'n 320 miljard euro.

Nu gaan er met de adem van Tsipras in de nek eurozone stemmen op om weer schuld kwijt te schelden, 50% van de schulden bijvoorbeeld. Op voorwaarde natuurlijk dat de hervormingen daar doorgezet worden. Hebben we dat al niet een paar keer eerder gehoord? In Duitsland is volgens Der Spiegel al uitgerekend dat dat Duitsland tussen de 40 en 50 miljard euro zou kosten. Want het grootste deel van die schulden (bailouts bijvoorbeeld) zijn niet van private investeerders maar van de eurozone. Het ESM en zijn voorgangers. Dat geld waarvoor onze leiders garanties hebben afgegeven.

Uit de tabel over schulden, werkloosheid en inflatie bij een vorig artikel valt te zien dat Griekenland niet het enige land is met een onhoudbare schuldenlast.

Als de eurozone in het verleden zo bezorgd was over contaminatie als Griekenland de euro zou moeten verlaten dan kan ze nu opnieuw bezorgd zijn voor contaminatie. Andere euro landen zouden dan ook kunnen vinden dat zij voor kwijtschelding van een deel van hun schuld in aanmerking zouden moeten komen. En vrijwel alle eurolanden zouden kunnen jammeren dat hun schuld ook al ver boven die 60% uitsteekt die de eurozone goed vindt. En dat als hun schulden nog hoger zouden worden omdat zij die van nog armere landen moeten betalen zij ook voor kwijtschelding in aanmerking zouden komen.

En dat voor een landje dat nauwelijks iets betekent in die grote eurozone.

Wat zijn wij toch begonnen, wat een wespennest.

 

Ik zei dat dat niet het ergste probleem van de eurozone was.

Dat klopt. Het ergste probleem is om groei te krijgen. Niet zomaar groei maar echte groei die hoog genoeg is  om het schuldenpercentage omlaag te krijgen. Want zelfs met zo'n groei is het al moeilijk genoeg om het hoofd boven water te houden. Zonder zo'n groei is het einde verhaal. Zover zijn we al weggezonken.

 

 

Disinflation a global phenomenon 

 

een terugblik en een visioen

 

Als men de inflatiecijfers over november beschouwt van de belangrijkste landen in de wereld dan ziet men vele minnetjes, deflatie dus, en vooral 0.X, percentages beneden een. Niet een verschijnsel dus dat zich beperkt tot de eurozone dus, maar wereldwijd. Overal heeft in december  de val van de olieprijzen deze percentages verder omlaag getrokken. Daarbij werd een dilemma blootgelegd tussen de echte economie en de econometrie. In de echte economie verlagen dalende energieprijzen de productiekosten, verlagen daardoor de prijzen in het algemeen en vergroten daardoor de koopkracht. Economisch gezien een gunstige ontwikkeling.

In de econometrie echter verlaagt een daling van de olieprijzen de inflatie.  Daar deze al globaal behoorlijk beneden de overeengekomen 2% lag is er nu zelfs sprake van deflatie is een aantal landen, waaronder ook lidstaten van de eurozone. Niet in alle overigens, voornamelijk in de zuidelijke. Deze deflatie wordt als zij verder doorzet, terecht, gezien als een gevaar voor de echte economie en moet dus bestreden worden. De traditionele middelen zijn echter reeds ingezet en zijn vruchteloos gebleken. Als enige middel ziet men nu de, vind ik, sterk omstreden geldverruiming. Ten onrechte toegepast want deze geldverruiming komt de banken ten goede en bereikt niet het koopkracht niveau, de consument, de gewone man. Op zijn gunstigst vergroot hij de mogelijkheid voor investeringen door het eurozone bedrijfsleven, maar als daar geen belangstelling of economische mogelijkheid bestaat vloeit die geldverruiming naar het buitenland dat zich daardoor verder kan ontwikkelen als concurrent voor de eurozone. Er is zelfs de mogeliijkheid dat er een spiraal zou kunnen komen van opkopen staatsobligaties, waarna banken dat geld weer beleggen in nieuw uitgegeven staatsobligaties, die dan weer kunnen worden opgekocht door de Centrale Bank. Een fatale cirkelgang.

Bovendien zullen andere muntgebieden een dergelijke geldverruiming eveneens gaan doorvoeren om hun munt te beschermen tegen de waardevermindering van concurrerende muntgebieden. We zien dat nu al in Azië waar Japan door zijn QE China min of meer  heeft  gedwongen de rente te verlagen. Zo'n "als jij dat doet doe ik het ook" heeft dan geen enkele zin behalve geldontwaarding voor alle muntsoorten.

De algemene disinflatie toont een gebrek aan groei, mondiaal. Alleen wordt de eurozone iets erger getroffen dan de rest omdat het geen echte politieke unie is, ondanks de woorden van Draghi.

 

Als we teruggaan naar 7 februari 1992 naar Maastricht werd daar op die datum het verdrag van Maastricht getekend door de regeringsleiders en eerste ministers  waarin de Europese Unie  tot stand kwam en de achterliggende bedoeling was een verenigd Europa, een politieke unie. 15 jaar later, op 13 december 2007 werd in Lissabon dat verdrag van Maastricht up to date gebracht, de Europese Unie zoals hij nu is vorm gegeven en werden een aantal andere verdragen erin opgenomen, een stap dichter bij die politieke unie. Zelfs op een haar na een grondwet voor die politieke unie.

De grote vraag is echter wat die regeringsleiders voor ogen stond. Een politieke unie veronderstelt een door het volk gekozen parlement, een wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Die staan alle genoemd in het verdrag van Lissabon. Maar dat verdrag bepaalde ook dat de lidstaten zelf nog essentiële bevoegdheden zelf hielden. De politieke unie, voor het gemak Brussel genoemd, had zijn eigen bevoegdheden, de lidstaten hielden zelf ook eigen bevoegdheden en voor de rest deelden ze het met een subsidiariteitsbeginsel, bij wat de lidstaten zelf beter konden doen hadden die voorrang.

Zo op het oog beschouwd een redelijke verdeling.

Er was echter één aspect dat niet goed was geregeld. Dat was het financiële aspect. De Europese Centrale Bank is verantwoordelijk voor het monetaire beleid van de eurozone, dwz de prijsstabiliteit van de munt oftewel de inflatie en de wisselkoers van de munt. De lidstaten behielden zelf echter de verantwoordelijkheid over de lidstaat financiën, het fiscale beleid, belastingen, heffingen, begrotingen, staatsschuld, ook de landen die de euro reeds  hadden ingevoerd.

De eurozone dus, de EMU, Europese Munt Unie is dus wel een monetaire unie maar geen fiscale unie. Daarom is de Europese Unie ook geen echte politieke unie met gezamenlijke wetgeving op financiëel en arbeidsgebied. Via het Stabiliteits en Groei Verdrag, een onderling verdrag van de eurolidstaten zijn wel grenzen bepaald voor begroting en staatsschuld (eigenlijk geldend voor alle EU lidstaten) maar in de praktijk werkt dat niet. Om effectief te zijn zou ook het fiscaal beleid net als het monetaire beleid gecentraliseerd en eenvormig moeten zijn. In dat geval zou men ook met recht van een politieke unie kunnen spreken.

 

Dit leidt tot de kern van de zaak. Tot voor kort heerste internationaal kennelijk voor zover ik kan nagaan het idee dat de eurozone inderdaad een monetaire en fiscale unie was. In zo'n unie bestaat inderdaad een gemeenschappelijke begroting en een gemeenschappelijke toewijzing van middelen. Net zoals in België extra middelen van Vlaanderen naar Wallonië stromen. Dat is ook wat Draghi bedoelt wanneer hij pleit voor een fiscale unie.

 

Ik  geloof dat in de Europese Unie er slechts één land is dat die ambitie van een volledige politieke unie heeft, Duitsland. De zuidelijke landen en Frankrijk zouden wel een fiscale unie willen maar met behoud van eigen zeggenschap, eigen wetgeving op financiëel en sociaal gebied dus geen volledige politieke unie. Kort gezegd wel de geldstromen maar niet het afstaan van de eigen zeggenschap. Duitsland weigert die autonome geldstromen zonder die politieke unie met algemene wetgeving.

Voor beide partijeen logisch. Duitsland wil zonder algemene regels en dus zonder zeggenschap wat er mee gebeurt, niet het beheer over zijn financiën afstaan. De andere landen willen juist niet de eigen zeggenschap afstaan maar wel de geldstromen hebben.  

 

Dit is het resultaat van verdragen die op ideologische en idealistische gronden werden afgesloten met een wissel op de toekomst van alles zal wel goedkomen. De convergentie, naar elkaar toegroeien visie. In de praktijk uitgelopen op het tegenovergestelde, het uiteengroeien en vergroten van de verschillen.

 

Nu blijven er twee mogelijkheden. De ene is inderdaad tot een volledige politieke unie komen, de andere is terugkeren tot de succesformule van het begin, de Europese Economische Gemeenschap, de vrije interne markt waarin elk zelfstandig land zijn eigen sterkte en zwakte optimaal kan beheersen.

Een politieke unie is wel hoogst onwaarschijnlijk. Maar de tijd dringt want de schulden blijven doorstijgen zonder oplossing. Beter ten halve gekeerd dan ten hele geflopt.

En de kosten? Die verliezen zijn er nu ook en worden alleen maar groter. Eens moeten die toch verrekend worden. Maar dan nog onbeheersbaarder.

De Geest in de Fles

 

en hopelijk komt hij er niet uit, want dan..

Als men zich de geschiedenis van de eurozone voor de geest haalt is er in plaats van juichkreten over het bereiken van de gestelde doelen als vast item de grote angst voor het teloorgaan van dit grote goed door het schandalig gedrag van een van de lidstaten.

Steeds is er een land dat als het zwarte schaap wordt opgevoerd. Griekenland is natuurlijk een gemakkelijk doelwit, als er elders geen rampzalige toestand te voorspellen valt dan is er altijd nog Griekenland als de eeuwige reserve.

Maar nadat Griekenland met rode wangen van schaamte had moeten bekennen dat het jaren lang onopgemerkt de economie daar lichtelijk overdreven goed had voorgespiegeld en na veel foeteren toch als penitent weer liefdevol was opgenomen en daarbij werd opgescheept met leningen die de schuld van het land zo opdreven dat er geen uitkomen meer aan was, en er de drietandige niet Neptunes maar Troika erover ging waken dat het in het rechte spoor bleef kwam er meer los. Het woord contaminatie werd in het euro jargon opgenomen. Zou Griekenland andere landen besmet hebben met het tekorten virus?

Toen bleek dat het fundament van het eurogebouw meer scheuren vertoonde. Achter elkaar volgden Portugal en Ierland Griekenland in het penitenten bankje en moesten gesteund worden om niet om te vallen.

De eurozone was nooit ontworpen om als steunpilaar dienst te doen, in feite was het zelfs verbodern elkaar onderling te steunen. Maar als het alternatief is gezamenlijk instorten dan moet  redding geboden worden en de Troika kreeg nog twee landen onder hun hoede.

Een nieuwe tijd van bloei wachtte de eurozone toen deze plooien zo rechtgestreken leken. De startprobleempjes waren onder controle werd ons door onze leiders verzekerd en het ging nu de goede kant uit.

Tot bleek dat de Spaanse banken iets te voortvarend waren geweest met het uitlenen van geld om meer en meer gebouwen de lucht in te laten steken en nu zelf dreigden om te vallen. De Spanjaarden zagen hoe Griekenland, Portugal en Ierland zelf niets meer te vertellen hadden in eigen huis met de hete adem van de Brusselse Troika in hun nek die hen precies dicteerde wat te doen en wat te laten. Zij kronkelden zich in alle bochten om daar onder uit te komen en kregen het voor elkaar dat zij zelf de boeman mochten spelen zoals de Troika dat in de andere drie ontspoorden deed.

Nu is het natuurlijk zo dat al dat geld om te helpen niet uit de lucht kwam vallen. En ondanks alle juichkreten uit Brussel hoe veel beter het toch steeds ging barstten de andere eurolanden zo van de schulden dat die niet zelf de portemonnaie konden trekken om de drie honderden miljarden euros toe te schuiven.

Maar ze konden natuurlijk wel garanties afgegeven want dat kost geen geld. Maar die garanties moesten wel geld opleveren want aan garanties hadden de drie, pardon, vier armlastige landen niets. Dus werd er een soort luchtkasteel gebouwd, genaamd ESM, Europese Steungeld Machine. De landen stopten er wat geld in en gaven hun garantie voor veel meer af en dat ESM kon met die garanties zwaaiend op de grote geld markt echt geld lenen dat dan weer werd doorgeschoven naar de vier meest armlastigen die daarmee hun ergste schulden aan de banken terugbetaalden met het geld dat dat ESM van diezelfde banken weer had geleend.

Zolang de vier de rente betaalde aan het ESM en het ESM de rente betaalde aan de grote geldmarkt was eer niets aan de hand. Alles liep op rolletjes en de pof.

In die vier landen heerste echter kommer en kwel. Geen luis om dood te drukken en nauwelijks brood op de plank. Maar met veel doorzettingsvermogen kwamen zij er weer een beetje boven op, konden de leningen zover terugbetalen dat ze weer op eigen benen mochten staan van de Troika en zuchtten van verlichtin,g want ze waren weer baas is eigen huis, voor zover dat in de eurozone mogelijk is.

Ook Griekenland werd door de Troika en Brussel de hemel ingeprezen want kijk eens aan, in plaats van nog grotere tekorten  hadden ze ineens een overschot, beter dan alle andere landen. Goed dat overschot was een beetje getrukeerd maar daar moet je niet over vallen.

Helaas was de vreugde maar van korte duur. In Spanje en Portugal waren er al vele snel groeiende partijen die de buik vol hadden van dat alsmaar bezuinigen en nog meer bezuinigen. Zo ook in Griekenland dat wel weeer zelfstandig wilde worden maar zulke schulden had, die weliswaar op de lange termijn  geschoven waren en meer virtueel dan reëel waren maar daar wilden ze toch vanaf. Want ze wisten dat ze die nooit zouden kunnen terugbetalen en dat hun lot dan zou zijn eeuwig onder de plak van de Troika te zitten en ze nooit eens een pleziertje zouden kunnen hebben door die verrekte schulden.

Nu hadden ze het al een keer zover door weten te drukken dat alle banken die hun schulden hadden die voor de helft kwijt moesten schelden en de nieuwe schulden waren vrijwel allemaal in handen van de eurozone zelf. Gedekt door die garanties.

Waarom niet nog een keer proberen dachten de Grieken en hun nieuwe oppositiepartij, zo sterk dat die best de verkiezingen in januari kon winnen gooide een balletje erover op. Nu was dat meer een kanonskogel. Want als die schulden werden kwijtgscholden, wie zaten er dan mee? Natuurlijik die landen die die garanties hadden afgegeven aan dat ESM. In plaats van garanties zouden die dan met de echte Griekse schulden zitten.

Hoe dat nu weer zo creatief op te lossen dat het net is of het een groot succes en een enorme stap vooruit voor de eurozone is? Dat  is een beetje lastige opgave.

Volgende keer mogelijke oplossingen.

 

Nu de olie zo goedkoop is is de eurozone in last. Natuurlijk goed voor de economie en de burger, productie goedkoper, burger goedkoper af en heeft wat meer geld voor andere aankopen. Juichen dus.

FOUT!!!!

Want doordat de olie goedkoper is is de inflatie juist lager en dat doet de ECB pijn. Die inflatie MOET omhoog!

Niemand weet hoe maar zoals in de Middeleeuwen de aderlating het geneesmiddel voor alle kwalen was   is dat nu de Quantitative Easing.

Dat helpt wel niet maar het is toch beter dat te doen dan met de duimen te draaien. En, wat belangrijk is, het volk ziet dan dat er wat aan gedaan wordt.  Dat de eurozone weet wat wanten is en niet bij de pakken gaan neerzitten.

Ach en dat Griekse probleem dat zijn we al 15 jaar gewend. Dat gaat nog wel door.

Dat zowat de gehele wereld te weinig inflatie heeft wordt ons niet verteld.

Hieronder een overzicht van schuld, werkloosheid, handelsbalans en inflatie. Geeft aan hoe we er voorstaan. Die geringe inflatie is maar een miniem druppeltje van onze echte problemen.

Trouwens in ftm.nl ziet  u vandaag en morgen stukjes over de deflatie en de QE van mijn hand.

 

 

 

 

 

 

 

2015 is begonnen, en hoe!

De nieuwjaarsmist is wat opgetrokken en de eurozone en EU gaan op de oude weg door, hartnekkig volhardend in wat al vijftien jaar niet lukt. De heer Draghi heeft ons weer voorgehouden dat de Europese Unie een politieke unie is waaraan helaas het fiscale deel ontbreekt. Of misschien bedoelde hij alleen de eurozone want dat is het deel van de Europese Unie met een gezamenlijke munt. Ik zeg met opzet niet eigen munt want die munt is, gezien wat er allemaal mee gebeurt, van geen enkele lidstaat, alleen maar van de ECB. Want die doet er van alles mee.

Er zijn politieke unies en politieke unies. De Verenigde Staten is er een voorbeeld van. Het heet niet de Unie van Noord Amerikaanse staten, maar gewoon Verenigde Staten. Anders dan Europese Unie. Want vergeleken met de VS is de EU maar een vreemd gedrocht. Allereerst heeft de EU geen grondwet (door de Fransen en Nederlanders verijdeld) maar een verdrag van Lissabon. In dat verdrag staat wat de EU zelf voor zijn rekening neemt, wat de lidstaten zelf voor hun rekening nemen en wat gezamenlijk gebeurt maar dan bijvoorkeur door de lidstaten (dat subsidiariteitsbeginsel). Een en twee kunnen er mee door, maar bij drie hangt een dikke mist. Bovendien moet alles op elkaar worden afgestemd, convergentie. In de uitleg en het ontwijken van de bepalingen van dat verdrag is de EU een meester geholpen door een uitgebreid in Brusssel zetelende uiterst deskundige administratie. Uit dat Brussel daalt op de lidstaten een voortdurende jetstroom van directieven en aanwijzingen neer. Het kleinste probleem is al zo'n directieve waard.

Nu moet er in die politieke unie ook een overheid zijn, wetgevend, uitvoerend en rechterlijk. Daar begint het wat wazig te worden voor de ogen.

• Europees Parlement  -> goed of afkeuren, geen initiatief.
• Europese Raad  -> regeringsleiders, vaststellen prioriteiten grote beleidslijnen
• Raad van de Europese Unie -> wetgevende taak, vakministers
• Europese Commissie -> uitvoerende macht, indienen wetsvoorstellen, toezicht financieel beheer,
• Hof van Justitie van de Europese Unie
• Europese Centrale Bank -> onafhankelijk, bewaking prijsstabiliteit
• Europese Rekenkamer

Het EP is het enige direct gekozen orgaan, de rest is op de een of andere manier benoemd. Het EP heeft geen wetindienende macht (initiatief). Geen echt democratisch geheel, op zijn best technocratisch op zijn slechtst defensief voor eigen belang.

De eurozone is eigenlijk het keurkorps van de Europese Unie samengesteld uit lidstaten die aan bepaalde fiscale eisen voldoen, de beruchte 3 en 60%. Zij worden beheerd volgens een onderling (niet EU) verdrag, het Stabiliteits en Groei Verdrag. Een groep van financiële lidstaatministers heeft de informele leiding.

 

Financiëel is er een splitsing in bevoegdheden. De lidstaten hebben elk hun eigen fiscale beheer (voor de eurogroep enigszins beperkt door Brusselse controle) maar het monetaire beheer uitsluitend voor de eurozone ligt bij de Europese Centrale Bank. Die splitsing maakt het totale financiële beheer van de EU gecompliceerd en ongecoordineerd.

 

De huidige EU is een tussenvorm tussen nu  en het gewenste eindstation. Dat eindstation is alle Europese Unie lidstaten lid van de eurozone, de EMU, te laten worden. Dat lidmaatschap eist voldoening aan te toelatingsciteria en is verplicht. (Denemarken en het VK hebben uitsluiting van deze verplichting).

Ironisch genoeg presteren juist de niet eurozone lidstaten economisch beter dan de elite eurozone staten. Dat op zich zou al voldoende reden zijn om het eurozone project als mislukt te classificeren.

 

2014 is geëindigd en 2015 begonnen met de zoveelste crisis in de doorlopende crisis geschiedenis van de euro. De eerste crisis begon in 2003 veroorzaakt door Duitsland en Frankrijk en werd in 2010 acuut door Griekenlands dubbele boekhouding, een intern en een voor de eurozone. Die crisis werd de doodsteek voor de financiële bepalingen in het verdrag van Lissabon. Het principe van de eigen verantwoordelijkheid voor de financiële stabiliteit vastgelegd in dat verdrag werd vervangen door het ESM dat gedeelde verantwoordelijkheid invoerde. Directe financiële steun van de eurozone aan zwakke broeders werd mogelijk, zelfs aan zwakke banken. Dus aan Griekenland.

Dat veranderde het karakter van de eurozone totaal. Zoals zoveel in de eurozone bleek  de uitwerking echter voor Griekenland het tegenovergestelde van de opzet. De opzet was kortlopende leningen om een liquiditeitscrisis (contant geldtekort) op te lossen. De uitwerking bleek langlopende leningen (dertig tot wellicht 50 jaar looptijd)  en  door de omvang van die leningen onbetaalbare rente. Deze twee veroorzaakten een zodanige verhoging van de staatsschuld van Griekenland dat deze nu minimaal 175% van het totale Bruto Binnenlands Product bedraagt. Griekenland verkeert dus technisch in een toestand van insolvabiliteit of faillissement.

Het is dus voor Griekenland, ook naar hun eigen inzicht, onmogelijk uit deze toestand van insolventie te geraken zonder kwijtschelding van een groot deel van die schuld.  Daar moeten we bij in overweging nemen dat zo'n kwijtschelding reeds in 2012 met de private schuldeisers heeft plaatsgehad. Toen werd al 50% van de Griekse schuld werd kwijtgescholden. Een tweede haircut, zoals deze kwijtschelding werd genoemd, zou dit keer de lidstaten van de EU raken. De grote meerderheid van die 175% is namelijk nu in EU overheidshanden. En nu komt het waar het om gaat. Die leningen aan Griekenland waren gefinancierd met leningen op de kapitaalmarkt onder eurozone garantie van het ESM en voorgangers ervan. Kwijtschelding zou dus inhouden dat de Griekse schulden nu ineens niet-Griekse maar schulden van de andere  Eurozone lidstaten zouden worden. Garantie omgezet in schuld. Dat is iets wat de eurozone in deze crisistijd er niet bij kan hebben. Maar hoe je het ook wendt of keert, of Griekenland nu in de eurozone blijft of niet, die schulden zijn voor Griekenland onhoudbaar. Daar zal toch een andere oplossing voor moeten komen dan dat op de 50 jaar looptijd baan schuiven. Kleine kantekening: dit is het directe gevolg van het opzijschuiven van de niet directe hulp aan lidstaten bepaling in het verdrag van Lissabon. Als dat niet was gebeurd had er in 2012 een definitieve oplossing moeten komen.

 

Naast die Griekenland crisis is er de nog fundamentelere: de rol van de ECB in de val van de euro op de wisselkoersmarkten. Het is overduidelijk dat alleen al eerst de mogelijkheid en nu de aankondiging van quantitative easing door de heer Draghi de euro in waarde sterk heeft doen dalen.  Nu bestaat zelfs de vrees dat de euro tot onbeheersbaar toe zou kunnen dalen. De vraag is allereerst of QE wel een oplossing biedt. De VS en het VK hebben ondanks enorme QE nog steeds een te lage inflatie en het doel van de QE is juist deze tot 2% te doen stijgen.  In Japan bestaat zelfs de kans dat de doldrifte QE door de Japanse CB in samenhang met de fiscale maatregelen van de Japanse overheid tot economische chaos zal leiden. Zo'n QE leidt al volgens sommige analisten tot de beruchte currency war. Is dat het risico waard van een door die QE veroorzaakte zo grote waardedaling van de euro? Want die waardedaling daardoor  is een vaststaand feit. Ook is een vaststaand feit dat er nooit 1000 miljard vers gedrukte euros door het eurozone bedrijfsleven zouden kunnen worden opgenomen. Dat geld verdwijnt dus naar elders. Want de banken kunnen het niet bij de ECB parkeren. Dat zou hun strafrente boete kosten in plaats van de renteinkomsten  die ze nu van die staatsobligaties krijgen. Wanneer zal het nu eens wat normaler gaan in de eurozone. We snakken ernaar.

 

 

 

 

 

 

 

 

Een andere kijk op deflatie en

quantitative easing

 

Vanochtend las ik weer eens een van de mantras van de voorstanders van Quantitative Easing: door de dalende prijzen houdt de koper de hand op de knip. Waarom dat nu zo fout is werd er niet bijgezegd maar dat is  uiteraard de theorie dat de koper  dan geneigd is te wachten tot de prijzen nog verder zullen dalen om zo een fatale neerwaartse spiraal te veroorzaken die de economie tenslotte doet instorten.

Er werd ook niet aan toegevoegd dat in theorie door Quantitative Easing, het bijdrukken van extra honderden miljarden tot maximaal duizend miljard euro de inflatie omhoog wordt gestuwd, in kopers termen dat de prijzen gaan stijgen en dat ook moeten blijven doen. Want zodra de prijzen stabiliseren is er opnieuw geen verdere inflatie. En inflatie wordt dus gezien als een voortdurend noodzakelijk gebeuren dat zodra het afzakt bestreden moet worden door de Centrale Banken. Dus voortdurende prijsstijgingen en dus ook voordurende waardevermindering van de munt, de euro. Wel een beperking van de snelheid van die waardevermindering tot 2% per jaar heeft men theoretisch berekend als ideaal. Jaar na jaar.

Noch in de VS noch in het VK is die theorie uitgekomen, in beide is de inflatie ondanks enorme QE nog altijd beneden de 2%. In Japan kan de QE net zo goed een enorm debakel worden. Succes is dus zeker niet verzekerd.  Bovendien dreigt erdoor het gevaar voor een mondiale currency war waarbij alle landen mee gaan doen om er niet onder te lijden want winst voor de ene muntzone gaat ten koste van een andere. Het wordt ook wel de export van de deflatie genoemd.

Centrale Banken beginnen al te piepen als die gewenste prijsstijgingen onder die 2% beginnen te dalen. Er is dan nog lang geen sprake van deflatie maar voorkomen schijnt beter dan te genezen. Onmiddellijk worden de rentetarieven verlaagd, goedkope leningen verstrekt en als alles faalt dan gaan de Centrale Banken als laatste kunstgreep geld bijdrukken. Zo staat het in de boeken hoewel er ook andere ideeën over bestaan. Maar de consensus is geld bijdrukken, geldverruiming. Er wordt een soort paniekstemming gekweekt waarin QE onvermijdelijk is geworden.

Ernstige deflatie is natuurlijk een gevaar voor de fiscale stabiliteit en de schulden van de staat en banken. Net zoals een te grote inflatie een gevaar is. Maar ontstaat die deflatie omdat de koper de hand op de knip houdt? Of omdat de knip leeg is? Er is een wereld van verschil tussen die twee. In het eerste geval is er wel de koopkracht maar dalen de prijzen om de een of andere reden, in het tweede geval is er geen koopkracht waardoor de prijzen wel moeten dalen omdat de productie anders moet worden verminderd en in het ergste geval stopgezet. Failliet.

Er wordt dan ook gesproken van twee soorten deflatie, aanbod deflatie en vraag (koopkracht) deflatie.

Prijzen kunnen om verschillende redenen zakken. Neem bijvoorbeeld in de huidige tijd van mondialisering de importen uit lage lonen, lage sociale lasten landen. Daar is de productie uiteraard veel goedkoper. Verplaats de productie naar die landen en houdt de regie hier en incasseer de marge. Daar kan de binnenlandse productie niet tegen op  en er zijn twee gevolgen, de prijzen van die producten op de binnenlandse markt dalen en de binnenlandse productie ervan is niet lonend meer en wordt gestopt.

Een andere oorzaak kan zijn verbeterde productiemethodes met nieuwe technieken waardoor de productiekosten verlaagd worden met als neveneffect het overbodig worden van een deel van het personeel.

Een daaraan verwante oorzaak is de concurrentie. Om de concurrentiepositie te verbeteren gaat men knijpen in de kosten. De voor de hand liggende methodes daarvoor zijn personeel harder laten werken en een deel ervan daardoor te kunnen ontslaan of loonsverlagingen onder het motto dat anders ontslag onvermijdelijk zal zijn.

In alle drie van de gevallen van prijsdaling  is er dus als een bijkomend gevolg ontslagen of loonsverlagingen van personeel. In beide gevallen daarvan ontstaat hierdoor weer een substantiële daling van de koopkracht. Geen werk alleen een uitkering, minder loon minder koopkracht. Een ander gevolg is dalende belastinginkomsten voor de staat en hogere uitgaven aan sociale uitkeringen. Het gevolg daarvan is een groter begrotingstekort voor de staat  dat, omdat de staat zelf niet kan bezuinigen, gecompenseerd moet worden door verhoging van de belastingen en heffingen voor burgers en bedrijven waardoor de concurrentiepositie van bedrijven nog ongunstiger wordt en de koopkracht van de gewone man nog verder afneemt. Zo ontstaat een andere vicieuze cirkel van minder inkomsten en dus minder uitgaven en dus daling van de inflatie en de groei.

Te denken dat duizend miljard euro bijdrukken en aan de banken leveren in ruil voor allerlei waardepapieren de situatie hierboven geschetst zoals die in de loop van de afgelopen decennia gegroeid is kan veranderen geeft mij te denken.

QE Symptoombestrijding, want die dreigende deflatie is een symptoom en niet de kwaal,  QE geeft dan misschien een tijdlang een vals gevoel van  probleem opgelost. Maar de oorzaken blijven bestaan. We gaan niet goedkoper produceren dan de onwikkelingslanden, hooguit gaan die wat duurder produceren, betere productietechnieken zijn niet tegen te houden, robots zullen veel werk goedkoper en gehoorzamer uitvoeren dan mensen, goed ontworpen programma's zullen veel meer administratieve taken gaan overnemen, internetwinkels zullen veel andere winkels voorbijstreven. Tenslotte zullen alle eurozone landen elkaar blijven beconcurreren om een groter plakje van de totale eurocake te veroveren.

Het enige, verborgen, misschien macroeconomisch gunstige bijverschijnsel van die QE is de ongemerkte verarming van de gehele eurozone en daardoor verbetering van de internationale concurrentiepositie door de relatief lagere loonkosten. Nu reeds, door de  dreigende taal van Draghi, is de euro 12% in waarde gedaald ten opzichte van de dollar. Natuurlijk gaat het in de USA veel beter, dat is een deel van de oorzaak van de daling. De VS profiteren al jarenlang van de enorme daling van de energieprijzen voor bedrijven en particulieren door de winning van schaliegas waardoor hun productiekosten sterk afgenomen zijn en de koopkracht van de bevolking behoorlijk toeneemt. Maar de dollar is ook de wereldmunt waartegen alles wordt afgemeten. De wereldhandel is dollar handel de wereld reserve currency is de dollar. Bij het echt doorvoeren van de duizend miljard euro zal die daling nog verder doorgaan. Er zijn al analisten die een een op een voor euro dollar verhouding zien gebeuren. In feite zou dat een enorme devaluatie zijn.

Voor de interne eurozone handel maakt dat niets uit maar daar de eurozone grondstof arm is en alles moet worden ingevoerd zullen dan ook alle geimporteerde grondstoffen en ermee verwerkte producten enorm in prijs stijgen. Dat brengt wel hogere prijzen dus inflatie maar gekoppeld aan verder verminderde koopkracht. Voor de lidstaten met een positieve internationale handelsbalans een voordeel, voor de lidstaten met een negatieve internationale handelsbalans een groot nadeel.

De wisselkoersontwikkeling zal zo een nieuw evenwicht gaan scheppen voor eurozone dollar waarde. Maar binnen de eurozone zullen de verschillen juist groter worden.

Maar, op de keper beschouwd, kan QE onze concurrentiepositie zelfs verder aantasten.

Morgen wat dieper graven.

 

 

 

De Onheilsprofeet en de

Self-Fulfilling Prophecy

 

Die ene vrijdag geperst tussen nieuw jaar en het eerste weekend ervan is al voldoende om onze optimistische vooruitzichten voor 2015 de eerste fikse knauw te geven.

Als de gegevens van markit economics over de industriële PMI al niet voldoende waren om ons met de neus op de barre feiten te drukken dan was er in ieder geval nog de onheilsprofeet Draghi met zijn klaagzang over langdurige lage rente in de eurozone en zijn voornemen om de euro nog verder de vernieling in te jagen door nu echt met zijn 1000 miljard scheppende  euro Quantitative Easing te beginnen, het opkopen van onderdehand waardelozer wordende staatsobligaties van landen met schulden die steeds verder uitsteken boven de inkomsten.  Zijn woorden vielen niet op dovemansoren op de wisselmarkten waar de euro na de daling van een paar maanden nu prompt naar de 1,20 dollargrens dook met het vooruitzicht dat als die QE echt begint die duik nog verder kan worden doorgezet. De Quantitative Easing om de inflatie op te jagen. Dat is noch in de VS noch in het VK gelukt en in Japan loopt de QE  uit op een ultieme kamikaze poging omdat het de binnenlandse economie zo belast dat zelfs een broodnodige BTW verhoging die deed instorten. Goed voorbeeld doet goed volgen.

 Stel daartegenover het dollartekenland met zijn fors groeiende economie, 5%, een voor ondernemingen goed fuctionerende arbeidsmarkt, zijn groei naar grootste olieproducent ter wereld dank zij het schaliegas, daardoor werkend met lage energiekosten en de noodzaak de rente in de loop van dit jaar te verhogen om de economie niet te laten oververhitten.

De Europese Unie met zijn kruideniersmentaliteit, met het verbieden van krachtige stofzuigers om het energieverbruik terug te dringen in plaats van  het volledig benutten van de economische kansen. De EU die zich opstelt als de moderne morele kruisridder in de wereld in plaats van zich met volle kracht te wijden aan de opbouw van de dreigend teruggevallen economie. De eurozone waar de investeringen teruglopen in plaats van te groeien. Niet door gebrek aan geld want dat is er  genoeg maar door gebrek aan afzet. Die afzet wordt niet verhoogd door staatsobligaties van banken te kopen die dat geld wegens gebrek aan belangstelling niet zullen investeren in de eurozone. Geld op de kapitaalmarkt storten verhoogt de koopkracht van de 11% werklozen in de eurozone niet, noch van de door loonsverlagingen getroffen werklieden in zuid Europa waar zo'n 25%  werkloos is en 50% of meer van de jongeren. Voor hen betekent het niets dat de aandelenmarkten het geld gretig opzuigen. En nog minder dat de dollar genoteerde bedrijven zo profiteren van de tegenover de dollar zo zwakke euro. Voor hen gelden alleen banen en inkomsten om aan de armoede te ontkomen. En dat is de enige manier om de koopkracht op te vijzelen. Maar daarin investeren is te riskant voor banken die maximale winst  tegen minimaal risico wensen.

Maar het ergste obstakel voor groei en welvaart is de eurozone zelf met zijn uniforme inflexibele regelgeving door een centralisische bureaucratie die geen oog heeft voor broodnodige afwijkingen van het centraal opgelegde model. Of het nu goed gaat in een lidstaat of slecht maakt niet uit. Er is slechts één systeem en dat moet gevolgd worden. Zolang er geen mogelijkheid bestaat de strategie voor elke lidstaat aan te passen aan de mogelijkheden van die lidstaat maar het Brusselse recept gevolgd moet worden zal er niets veranderen. Wat al vijftien jaar niet werkt werkt ook na twintig jaar niet, behalve in de economische modellen.

Het enige wat vast is komen te staan  is dat juist daardoor de sterke lidstaten steeds sterker worden en de zwakke steeds zwakker. Dat effect komt omdat bij de onderlinge handel de winst voor het ene land door die vaste koers door die ene euro het verlies voor een ander land is. En de sterke landen hebben nu eenmaal de beste kansen. Dat geldt zelfs bij export naar buiten de eurozone. De totale GDP van de eurozone groeit nauwelijks. Dus is er sprake van geldverschuivingen van het ene land naar het andere, groei voor het en en krimp voor het andere. Nu nog vaak gemaskeerd door het target 2 systeem.

Alleen een eigen wisselkoers voor elke lidstaat kan het evenwicht herstellen. Desnoods met eigen munten onder een centraal geldende euro. Betere concurrentiemogelijkheden onderling en naar buiten de  eurozone. Eigen verantwoordelijkheid en eigen vrijheid. Niet opgelegd maar voor het eigen land.