Consensus, Twijfel, Geloof, Onafhankelijkheid

Is de aard van de mens echt veranderd sinds de middeleeuwen?

De Brexit is als een soap, steeds nieuwe afleveringen zonder eind in zicht.

Hij laat echter wel zien hoever elite en bevolking uit elkaar zijn gegroeid.

In de ochtend zie ik de zon opkomen in het oosten, ik zie hem om de aarde draaien en tenslotte in het westen ondergaan.

De zon draait dus om de aarde, dat is een waarneming, een feit.

Niemand kon het ontkennen.

Tot Galilei door zijn nieuwe telescoop zag dat Copernicus gelijk had en dat, om het simpel te zeggen, niet de aarde  het centrum van het zonnestelsel is maar de zon.

De consensus onder wetenschappers en het geloof van de kerk was daarentegen dat, zoals je elke dag kunt zien, de zon om de aarde draaide en dat de aarde het centrum van het heelal was.

Tenslotte moest Galilei vanwege deze ketterij om zijn vege lijf te redden en de Inquisitie te ontgaan zwijgen en kreeg huisarrest.

Maar de wetenschap zocht voort en aanvaardde tenslotte het gelijk van Galilei, het heliocentrisme (de zon als middelpunt van ons zonnestelsel).

Consensus is geen bewijs, zo denk ik, in de wetenschappen.

Wetenschap is niet statisch maar dynamisch en verdraagt kritiek.

In feite is een theorie pas valide als hij gereproduceerd kan worden en niet weerlegd kan worden zegt Popper.

Een geloof daarentegen kan geen kritiek verdragen want geloof  is het absolute aanvaarden van iets, het in twijfel trekken hiervan is dat geloof aantasten en dus onaanvaardbaar.

Althans zo heb ik het vroeger onderwezen gekregen.

De Centrale Banken zijn onafhankelijk.

Maar is de benoeming van de leden dat.

En is onafhankelijk synoniem met neutraal.

Natuurlijk niet want zij zijn juist nodig om beslissingen te nemen geholpen door hun gesofistikeerde rekenmodellen en daarover uitleg te verschaffen.

Beslissingen zijn niet neutraal want ze zijn een keuze uit mogelijkheden.

Trump (maar niet alleen hij) heeft kritiek geuit op die monetaire beslissingen omdat hij ze niet vindt passen in zijn fiscale politiek.

Trump is niet de enige, ook in de eurozone is er wel kritiek op de beslissingen van de ECB.

Komt daardoor de onafhankelijkheid van de Centrale Banken in gevaar, zoals ik wel lees.

Waarom? Kritiek is niet synoniem aan invloed.

De ECB heeft evenzeer ook van zijn kant kritiek op de fiscale politiek van de lidstaten.

De eurolidstaten zijn nu juist wat de fiscale politiek betreft zelfstandig binnen de 3 en 60 procent grenzen volgens het verdrag van Lissabon en daarin onafhankelijk van de ECB.

Die heeft dus in theorie niets te maken met die fiscale politiek.

Het probleem is echter dat je monetaire politiek niet los kan zien van de fiscale politiek.

De een kan niet zonder de ander, de ander kan niet zonder de een.

Zo kan het zijn dat in de VS Trump de belastingen verlaagt om de  koopkracht te verhogen en zo de echte economie te stimuleren terwijl de FED juist de rente verhoogt en geld uit de circulatie haalt hetgeen een tegenovergesteld effect heeft.

Inmiddels heeft de FED dat beleid weer bijgesteld (maar of dat nu door Trump komt of door de rekenmodellen is een open vraag).

Er is de Staat, het Kapitaal, (de ondernemingen met hun aandeelhouders) en de Arbeid, (de werknemers en robot(achtigen).

Ze hebben een gemeenschappelijk belang, ook hier kan de een niet zonder de ander.

Maar het is de verdeling van de opbrengst van dat gemeenschappelijk belang dat de onderlinge verhoudingen bepaalt.

De laatste tientallen jaren is die verhouding steeds verder scheef gegroeid naar het Kapitaal waarbij de Arbeid achterbleef.

Voor mij is daarbij de inflatie de centrale twistappel.

In een vorig blog heb ik het al gehad over de soorten inflatie

De CB’s zien, zo denk ik, de core inflatie als de thermometer van de economie.

Zoals de lichaamstemperatuur zo’n 37% C moet bedragen anders is er iets mis, zo moet de inflatie zo’n 2% bedragen en dan is het in orde met de economie.

Dus moeten de CB’s,  zo is de theorie, die inflatie zo dicht mogelijk bij die 2% houden.

Dat doen ze door hun rentewapen.

Raakt de economie oververhit dan loopt de inflatie op naar zeg 3.5% en dan grijpen de CB’s is, ze verhogen de rentestand, geld lenen wordt daardoor duurder, de economische activiteit loopt wat terug en de inflatie zakt naar 2% terug.

Is er een recessie dan daalt de inflatie onder de 2% en kan er zelfs deflatie optreden.

De CB’s verlagen de rente en voila, er wordt meer geleend want dat is spotgoedkoop, daardoor investeren de bedrijven meer, nemen meer personeel aan, de lonen stijgen omdat er meer personeel nodig is, de economie trekt aan en de inflatie stijgt naar 2%.

De economie is weer gezond.

Maar werkt dat echt zo?

Sinds 2008 heeft  de inflatie in de eurozone ondanks de lage en 0 rentetarief stand nimmer 2%  bereikt.
(in maart jl: Portugal 0.8% inflatie op jaarbasis  Nederland 2.9%, Eurozone totaal 1.4%.
Baseer daar nu een objectief rentetarief beslissing op).

De basisrente van de ECB is van zo’n 4% in  2008 constant gedaald tot 0% sinds 2015.

De groei is behalve in 2011 en 2018 (bijna 3%) steeds lager dan 2% geweest.

De prognoses (vrijwel maandelijks bijgesteld naar beneden) wijzen voor zover ze betrouwbaar zijn naar een verdere daling van de groei.

Bovendien zijn er sinds 2015 door de ECB 2.55 biljoen euro’s bijgedrukt en in omloop gebracht om obligaties van lidstaten en grote bedrijven op te kopen.

De staatsschuld van de eurolidstaten in 2008 (net voor de Lehmann crisis toesloeg) bedroeg 68.7 % van hun Bruto Binnenlands Product, slechts 8.7% boven het toegestane maximum in de EU van 60%.

In 2014 was dat gestegen tot 91.6% en nu weer gedaald tot 86.1%, dus 26.1% hoger dan dat maximum van 60%.

In euro’s was de eurozone schuld in 2008 ongeveer 6.7 biljoen euro’s, nu 9.6 biljoen.

Dat maakt de ruimte voor verdere leningen voor noodzakelijke innovatie erg krap.

Is de situatie van de eurozone sinds 2008 dan beter geworden?

Wel, de eurozone is in ieder geval bijeen gebleven.

Door die lage rente zijn er in mijn lekenblik twee opvallende bijwerkingen geweest: een zware klap voor spaarders en instellingen (zoals pensioenfondsen) die van rente afhankelijk zijn en een voordeel voor grote ondernemingen die van de lage rente profiteren, daardoor hogere winsten behaalden en dividenden uitkeerden.

Daarnaast werden door grote bedrijven veel andere bedrijven opgekocht met goedkoop geleend geld waardoor semi monopolie situaties ontstonden, waardoor weer lonen laag gehouden konden worden en werden op grote schaal door grote bedrijven eigen aandelen opgekocht met die lage rente leningen.

Dat heeft dus bijgedragen aan de steeds grotere ongelijkheid in inkomens.

Hier zie ik ook een consensus: vrijwel alle centrale banken hebben dezelfde lijn gevolgd, als belangrijkste de FED, de BOJ (Japan) en de ECB, de Europese Centrale Bank.

Er zijn echter ook andere economische theorieën zoals de MMT Modern Monetary Theory (eigenlijk al lang bestaand).

Ik simplificeer erover met mijn lekenverstand

Volgens de MMT zijn het niet de Centrale Banken die geld bijdrukken maar de Staat en wel  zoveel als nodig voor zijn uitgaven.

Daardoor zijn, zo dacht ik, de monetaire politiek en de fiscale politiek in één hand.

De staat is daardoor niet meer van belasting inning afhankelijk maar van de drukpers.

Maar net als bij de huidige monetaire consensus is het grote gevaar de (hyper)inflatie.

Bij de Weimar Republiek was en is nog steeds hyperinflatie een schrikbeeld.

Zoals nu echter het rentewapen gebruikt wordt om die inflatie in toom te proberen te houden wordt bij de MMT de belastingheffing daarvoor gebruikt.

Bij een oververhitte economie en dus te hoge inflatie worden de belastingen verhoogd waardoor de economische activiteit afneemt en de inflatie daalt en bij een recessie het omgekeerde, de belastingen worden verlaagd.

Niet dus om de staatskas te spekken, want de staat drukt het geld dat zij nodig heeft zelf bij, maar om de inflatie en dus de economie in het rechte spoor te krijgen.

Bij de progressief linkse stroming in de VS is het thema MMT weer krachtig opgekomen, staat weer in de belangstelling en er wordt hevig over gediscussieerd tussen tegenstanders en voorstanders.

Dit alleen als voorbeeld dat er meerdere theorieën naast (of tegenover) elkaar kunnen bestaan.

De consensus gaat uit naar de ene maar dat zou kunnen veranderen.

Want consensus geeft geen zekerheid aan.

Maar uiteraard zijn dit weer de strikt persoonlijke overpeinzingen van een bejaarde gepensioneerde volslagen leek.

Maar het toont in ieder geval aan dat consensus geen zekerheid verschaft.

En wetenschap heeft twee gezichten, het vele weten, scholarship, en het meer willen weten, science, research.

Gestuurd door Rekenmodellen 

op weg naar een 

Gerobotiseerde Wereld.

Chaotische gedachten pijnigen me.

Ik krijg steeds meer de indruk dat wij leven in een denkbeeldige wereld van aanpassingen, adjustments in het internationale jargon, in plaats van een wereld van waarnemingen, metingen.

Meten is weten is mij heel vroeger bijgebracht maar nu lijkt dat anders, meten is slechts het startpunt van de nieuwe werkelijkheid, die van aanpassingen van die metingen.

Wij leven in de tijd van rekenmodellen die steeds meer de werkelijkheid lijken te simuleren, in plaats van die weer te geven.

Core inflation EU maart 2019 0.8%; prijsstijgingen Nederland maart 2019 2.8%.

Beide zijn inflatie

Maar inflatie is niet zomaar inflatie.

Inflatie kan op verschillende manieren berekend worden, met daarboven nog een keuze van niet alle soorten artikelen maar van een aantal ervan om die inflatie te bepalen.

Core inflatie is de inflatie in rekenmodellen bepaald van een selectie van niet volatiele artikelen, artikelen dus die niet te veel snel van hoogte in prijs wisselen.

Bij het artikelen pakket dat voor de berekening wordt gebruikt krijgt elk nog een eigen wegingsfactor die de waarde ervan aanduidt in dat  gekozen pakket.

Daarnaast worden dan nog factoren ingebracht van seizoen invloeden en kalender invloeden op het prijsverloop.

Dat is de inflatie waarmee de ECB rekenmodellen werken.

Vandaar dat men na het boodschappen doen verbijsterd naar de kassabon kan kijken.

De supermarkt werkelijkheid spoort niet met de rekenmodellen werkelijkheid.

Datzelfde geldt voor Bruto Binnenlands Product, GDP, Gross Domestic Product.

Er is het nominale BBP, het GDP in “echte” euros uitgedrukt dus;  daarnaast het BBP aangepast voor inflatie; en dan nog het maandelijkse of kwartaal BBP ook nog aangepast aan seasonal and calendrial influences, seizoen en kalender invloeden.

Voor economische groei idem, ruwe groei, daarnaast “reële” groei aangepast aan inflatie en eventueel seizoen en kalender.

  

Ook bij de historische en courante temperatuurmetingen om klimaat veranderingen  te traceren geldt dat de ruwe thermometer (of satelliet) metingen worden aangepast, waarbij weer rekenmodellen een grote rol spelen.

De gemeten werkelijkheid of de rekenmodellen werkelijkheid.

Welke is de echte?

Het duizelt me.

Maar het bepaalt wel onze toekomst.

Een volgende chaos is de Brexit.

Brexit is niet alleen van essentieel belang voor het Verenigd Koninkrijk maar ook voor de EU en speciaal voor Nederland.

Toen de uitslag van het referendum in 2016 “leave” was en niet “remain”, en de regering had verzekerd dat zij  het referendum zou respecteren had de regering van het VK zich onmiddellijk moeten gaan voorbereiden op een volledig uitstappen uit de EU.

Handel en industrie, sociale omstandigheden, op elk gebied had GB zich moeten voorbereiden op een zelfstandig voortbestaan na de uittredingsdatum.

Het VK zou dan goed voorbereid op 29 maart j.l. zijn zelfstandig bestaan hebben kunnen beginnen.

Natuurlijk hadden bij die voorbereidingen ook onderhandelingen met de overblijvende landen van de EU moeten plaatsvinden maar alleen vanuit het perspectief van een clean break.

In plaats daarvan is het VK gaan onderhandelen met de EU niet vanuit het vooruitzicht van een totaal uittreden maar van het zoveel mogelijk behouden van de banden met de EU hetgeen het VK van het begin af aan al in de “underdog” positie heeft gedwongen.

Voorbereidingen met andere potentiele partners voor de toekomst van het VK werden nagelaten.

Waarom?

Spoorde de wens van het Britse volk wel met de wens van de regering, die van de administratie (=bureaucratie) en tenslotte die van het parlement.

Bezie de huidige wanorde.

In het parlement was, zoals nu duidelijk blijkt, er zeker geen meerderheid voor het hard uit de EU treden en bij de bureaucratie evenmin.

De regering is hopeloos verdeeld en Mrs May was in feite geen voorstander van “leave”.

Maar de regering had wel toegezegd de uitslag van het referendum te respecteren, dus leave.

Hoe softer de Brexit, dat wil zeggen hoe meer inpassing van het VK in de EU structuur (en dus regelgeving), hoe beter voor de EU en ook voor Nederland en hoe slechter voor de zelfstandigheid van het VK, hoe meer onderworpen aan de EU regelgeving maar zonder medezeggenschap erover.

In mijn overpeinzingen zou lidmaatschap van de EU, dus het terugdraaien van artikel 50, en medezeggenschap in de regelgeving ervan, te prefereren zijn boven maximaal toegeving aan die regelgeving zonder er een stem in te hebben.

Maar wat eenmaal in gang is gezet is moeilijk te stoppen en zeker moeilijk terug te draaien zonder reputatieverlies.

Nu rest het de Britse regering alleen nog om de EU nederig uitstel op uitstel te vragen om zo de onvermijdelijke keuze voor zich uit te schuiven.

De EU zal toestemmen want een hard uitstappen, een clean break, is ook voor de EU uiterst nadelig naast alle andere netelige kwesties die binnen de EU spelen.

Maar “leave” betekent toch echt eruit stappen en niet er zo dicht mogelijk tegenaan schurken,  wat nu, daar komt het woord weer, de werkelijkheid is.

Nu wordt er zelfs gesproken over een nieuw referendum, maar met welke keuzes?

Eruit/erin of kiezen tussen de vele tussenvoorstellen, alle door het parlement verworpen.

Of het uitstel gaat onbepaald lang duren, het VK moet deelnemen aan de Europese Parlementsverkiezingen, er komt een nieuwe Europese Commissie en de hele zaak kan wellicht verwateren.

En politiek gezien is het een unicum (en politieke zelfmoord  voor de Tories)  om Corbyn, de Labour Party dus, bij de onderhandelingen te betrekken om zo mogelijk met de steun van Labour, de oppositie dus,  een meerderheid in het parlement te verkrijgen voor het plan van May met een Labour sausje.

Het plan dat al drie keer door het parlement is verworpen omdat het de EU te veel macht over het VK gaf.

Volgens de Telegraph deze ochtend gaat Mrs May aan Corbyn een douane unie voorstellen. eigen handelsovereenkomsten met andere landen sluiten. is dan voor GB niet mogelijk.

Mocht dit waar zijn dan blijft  naar mijn mening alleen nog het opheffen van het vrije verkeer van personen overeind.
En dat voor het afstaan van alle zeggenschap.
Ik ben benieuwd hoer dit nu weer afloopt of vast loopt.

De Britse politiek heeft een complete puinhoop gemaakt van de wil van het volk.

En wij worden overgeleverd aan een gerobotiseerde wereld.

Maar uiteraard zijn dat alles weer de overpeinzingen van een oude gepensioneerde die met verbijstering naar de moderne binair en in de toekomst quantum gestuurde (virtuele) wereld kijkt.

Klimaatverdrag en Brexit

Twee veeleisende en belangrijke kwesties

Als je veel leest en je daarbij niet laat weerhouden ook allerlei publicaties die niet bij de gevestigde orde, mainstream media, elite, establishment in de smaak vallen te lezen moet je wel in plaats van trouwhartig aan te nemen dat wat er staat ook werkelijkheid is gaan overpeinzen.

Zo lees ik dat bij het laatste klimaatoverleg van de regeringsleiders van de Europese Unie op 21 maart j.l. er twee stromingen waren.

Aan de ene zijde Frankrijk, Nederland, Luxemburg, Spanje, Portugal, Finland, Zweden en Denemarken.

Zij steunen het plan van de Europese Commissie om de EU tegen 2050 gedecarboniseerd te hebben, dus in het geheel geen uitstoot van CO² meer, en de 1.5° C maximale opwarming te bereiken.

Daartegenover staan Duitsland, Polen, Hongarije en Tjechië die zich niet willen binden aan de maximale 1.5°opwarming en ook tegen een tijdslimiet zijn bij de  klimaat neutrale (=nul CO²) doelstelling van de EU.

Het opmerkelijke hierbij is dat juist Duitsland, tot nu toe het voorbeeldland in de EU wat betreft klimaat, met zijn “Energiewende” in 1980 al begonnen, met zijn uitgebreide windparken op land en in de zee,  solar parken en zonnepanelen op huizen, zich verzet tegen de 1.5° en in 2050 geen CO² uitstoot meer.

Dat Polen, Hongarije en Tjechië, landen vanuit een achterstand nu in volle economische ontwikkeling met een sterk groeiende vraag naar energie en elektriciteit zich niet willen binden aan dit 1.5 en 2050 doel valt te begrijpen, maar van Duitsland dat zich reeds al deze inspanningen heeft getroost is dat verwonderlijk.

Maar na verloop van tijd zijn er meer dingen die eigenljk verbazingwekkend zijn, van begin tot einde.

Op donderdag 23 juni 2016 vond het Britse referendum plaats over uit de EU gaan of erin blijven, de Brexit.

51.9% stemde voor “leave”, 48,1% stemde voor “stay”.

Waarom wilde deze (kleine) meerderheid uit de EU?

Ik denk dat de twee voornaamste redenen waren: eigen zeggenschap en immigratie.

De Britten wilden weer hun eigen wetten kunnen maken en niet de door Brussel opgelegde aanwijzingen en directieven moeten volgen en zij wilden zelf bepalen wie hun land binnen mocht.

GB is trouwens nooit een Schengenland geweest en had dus nog steeds theoretisch eigen grenscontroles.

Op 29 maart 2017 werd via artikel 50, het uittredingsartikel in het Verdrag van Lissabon de uittreding officieel vastgesteld.

Op vrijdag 29 maart a.s. is het volgens het verdrag van Lissabon de dag dat de Brexit een feit is, dat dus het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapt en een geheel zelfstandige staat wordt.

De tussenliggende twee jaren moesten worden gebruikt om de wederzijdse voorwaarden voor de uittreding in onderling overleg vast te stellen.

Dat onderhandelen over die voorwaarden is een rampenscenario geworden.

De EU wilde de maximaal mogelijke zeggenschap over handel en douane behouden, het VK de minst mogelijke zeggenschap toestaan.

Daarbij was de  finale bottleneck het Ierse eiland waarvan Ulster, Noord Ierland deel uitmaakt van het Verenigd Koninkrijk en het Zuiden de Republiek Ierland is, geen deel van het VK is en lid blijft van de EU.

De fictieve grens tussen de Republiek Ierland en het VK Noord Ierland is een hefboom in handen van de EU want met geen enkele mogelijkheid kan er een physieke grens tussen de beide komen en dus geen grens tussen EU en het VK.

Daardoor zou het VK zich dan moeten blijven onderwerpen aan alle Brusselse regelgeving over vrijhandel en douane Unie en heeft het VK geen enkele zeggenschap daarover.

Totdat er een oplossing is gevonden voor die denkbeeldige grens.

Misschien wordt die nooit gevonden want beide partijen moeten ermee instemmen en dat houdt in dat het VK voor onbepaalde tijd, misschien eeuwig, onder de EU douane unie wetgeving blijft vallen, zonder enige zeggenschap erover.

Want een clausule om een tijdslimiet te stellen is uitgesloten voor de EU en andere minder bindende afspraken zijn te vaag.

Er is nu een zij het kort uitstel voor de echte uittreding maar in feite zijn er twee mogelijkheden:

-Het VK geeft toe en blijft gebonden door de douane unie en andere (nog te bepalen) voorwaarden die het dichter of minder dicht bij de EU ne brengen: de “soft” Brexit zonder zeggenschap.

-Het VK geeft niet toe en er komt een uittreden zonder overeenkomst, een “hard Brexit” en alle banden tussen de EU en het VK worden verbroken.

Het eerste is hard voor het VK, het tweede hard voor beide want de economieën van veel EU landen zijn nauw verbonden.

Voor beide partijen zal de economie vooral in de eerste jaren daardoor behoorlijk geschaad worden.

Beide partijen zijn (maar geven dat niet toe) in hun eigen egelstelling teruggtrokken met de EU als partij met de meeste troeven.

Mijn overpeinzingen gaan over een andere keuze in een nieuw referendum, want het volk moet beslissen, tussen:

-Een harde breuk met de EU en daarna weer opbouwen van banden.

-In plaats van een softe Brexit met nog heel veel Brusselse regelgeving op de voornaamste gebieden, immigratie, handel en douane rechten en handelsverdragen zonder enige zeggenschap van het VK daarover, artikel 50 alsnog intrekken en de EU regelgeving aanvaarden maar dan met medezeggenschap erover als lid van de EU met vertegenwoordiging in het EU parlement, zitting in de allerbelangrijkste Raad van Regeringsleiders (met veto recht), Raad van Ministers en Europese Commissie (=Brussel).

Maar als men zo is vastgebeten in een reeks onderhandelingen is dat moeilijk.

Maar die onderhandelingen zijn in feite uit de handen van de referendum stemmers voor Brexit genomen door de regering, daarna door May zelf en nu door het parlement, iedereen bemoeit zich ermee en er is een complete chaos.

What about the people?

Die zouden, beter ingelicht dan in 2016 (referendum) nu met de kennis van alle onderhandelingen, strubbelingen en conflicten beter in staat zijn om een keus te maken in een nieuw referendum tussen twee mogelijkheden: een volledige breuk met de EU of intrekken artikel 50.

Want “soft” betekent hoe dan ook onderworpen zijn aan veel Brusselse wetgeving zonder er iets over te zeggen te hebben.

En die twee keuzen zijn heel duidelijk.

Maar, zoals altijd zijn dit alleen maar de overpeinzingen van een oude erbuiten staande belangstellende leek.

Overigens ben ik ervan overtuigd dat het klimaat voortdurend verandert.

Ik ben er ook van overtuigd dat de mens een enorme invloed heeft op de natuur en daardoor ook op de ontwikkelingen van het klimaat, bijvoorbeeld door ontbossing, verstedelijking en mijnbouw, landbouw, veeteelt en de onstuitbare groei van de wereldbevolking waardoor het landschap verandert.

Maar ik ben er niet van overtuigd dat de stroom van voorspellingen  van klimaatactivisten over toekomstige  rampen voornamelijk door CO² uitstoot wordt veroorzaakt.

Zo simpel lijkt me de natuur niet te zijn als ik artikelen van beide zijden van het klimaatspectrum van tijd tot tijd lees

Paard en wagen

Deze wat weemoedige overpeinzingen van een leek gaan niet over een vervanging  van gemotoriseerd verkeer door paard getrokken wagen maar symbolisch over het paard voor of achter de wagen spannen.

Natuurlijk zijn het lekengedachten, maar waarom niet.

Moeten ondernemingen meebetalen aan de ontwerp klimaat akkoord plannen van onze regering?

Leven wij in een geïsoleerd Nederland of in de EU en de wereld.

Ondernemingen betalen al in EU verband in het kader van de Cap and Trade Regulations voor een te grote CO2 uitstoot.

Ondernemingen krijgen credits (bepaalde hoeveelheid uitstoot) toegewezen, tot de “cap”  en kunnen daarnaast indien zij meer willen uitstoten van andere EU bedrijven (en zelfs wereldwijd) ongebruikte CO2 credits opkopen, de “trade”.

Zij worden dus al door de Europese Unie  beperkt in de toegestane uitstoot (die met de jaren steeds lager wordt) en betalen al extra voor overschrijding van deze “cap”.

Doordat dit in EU verband plaats vindt heeft het geen invloed op de onderlinge concurrentie verhoudingen.

Door naast deze “cap and trade” EU regeling de Nederlandse bedrijven voor hun uitstoot extra te willen belasten wordt de concurrentiepositie van deze bedrijven binnen de EU (en daarbuiten) aangetast op drie fronten:

de import door EU en wereld concurrenten wordt relatief goedkoper, 

de export wordt duurder en dus minder concurrerend

en de binnenlandse markt neemt er door af.

Daarenboven zijn het toch de afnemers, de consumenten en dus als laatste in de keten de burgers die deze hogere kostprijs moeten betalen.

De burger betaalt uiteindelijk altijd alles, aan de overheid via de belastingen en heffingen en aan het bedrijfsleven via de koopprijzen.

Ook deze extra kosten.

Dus of het nu via de ene of via de andere weg gaat.

Of het paard nu achter of voor de wagen wordt gespannen.

En de consumentenprijzen,  de prijsverhogingen of te wel de gewone inflatie zijn in  februari van dit jaar, al 2.6% gestegen, de koopkracht van ons geld dus 2.6% gedaald.

En het is nog altijd zo dat al dat geld eerst verdiend moet worden voor het kan worden uitgegeven.

En bedrijven die geen geld verdienen gaan failliet.

En bedrijven die niet kunnen concurreren verdienen geen geld (en kunnen hooguit overeind blijven dank zij de lage ECB rente voor hun leningen).

Plannen om dan voor de laagste inkomens  8 miljoen extra subsidie uit te trekken lossen dat probleem niet op.

Dat lost de overgrote verschillen niet op en is geen structurele oplossing.

Want het zijn beslist niet alleen de laagste inkomens die in de problemen zullen komen door de gevolgen van een klimaatakkoord.

En dit “bedrijven mee laten betalen” is slechts een miniem onderdeel in de totale kosten van dat mega plan van weg gas alles elektrisch en dubbel isoleren en zon en wind zullen die elektriciteit opwekken (ook voor al die nieuwe warmtepompen) en zo is er geen CO2 uitstoot meer in Nederland.

En als zelfs propagandisten hiervan er slechts een tientje per maand voor willen betalen geeft wel aan hoeveel ze er over weten.

Extra vraagje: bij hoeveel (mega) projecten klopten trouwens  de kostenberekeningen vooraf.

Denk aan Betuwelijn, Hoge Snelheids Lijn, de Noord Zuid Lijn om bij het vervoer te blijven (of aan de restauratie van het Binnenhof).

Tenslotte: alle klimaatmaatregelen steunen op “the science is settled” dat door menselijke gegenereerde uitstoot van CO2 een opwarming van de aarde veroorzaakt wordt die allerlei levensbedreigende rampen tot gevolg heeft.

Maar daar is niet iedereen het over eens.

Science is nimmer en nooit voor lange tijd settled geweest.

Dan zouden er immers geen scientists meer nodig zijn.

Ik heb  nog steeds niet begrepen waarom men wel stelt dat de ECB de QE heeft gestopt.

Dat klopt als men de QE ziet als alleen maar het scheppen van nog meer nieuw geld om obligaties op te kopen.

Maar al dat reeds bijgedrukte geld, 2.6 biljoen euro’s,  blijft door de ECB gebruikt worden om te investeren, dus nieuwe obligaties op te kopen als de oude vervallen.

Die steun blijft dus, misschien meer gericht dan tot nu toe maar dat moet nog blijken.

Die steun blijft dan zeker in stand tot het inflatiedoel van bijna 2% core inflatie is bereikt en de rente op normaler niveau kan worden gebracht.

Want tot die tijd blijven 0.00%, 0.25% en de negatieve -0.40% rente tarieven, zij het wat aangescherpt, doorgaan.

Geen goed nieuws voor spaarders en pensioenfondsen.

En, zoals gezegd, de consumentenprijzen zijn in februari in Nederland met 2.6% gestegen, ver boven die core inflatie.

Men zou kunnen stellen dat het nu al lang de spaarders zijn die door die of lage of niet bestaande spaarrente de fondsen moeten vrijmaken om de ondernemingen te kunnen steunen met lage rente leningen.

Dat in een tijd waarin de verschillen tussen lage inkomens en hoge inkomens nog jaar op jaar groter worden.

Maar de ECB kan niet anders.

De eurozone economie heeft zich nog niet voldoende hersteld van de vorige crisis om op eigen kracht door te gaan.

Wanneer zou dat dan wel mogelijk zijn.

Want de jongste economische vooruitzichten voor de wereldeconomie door de OECD zijn weer naar beneden bijgesteld, ook voor de eurozone en voor Nederland.

Dat houdt ook in dat de financiering voor een klimaatplan uit moet gaan van een lagere groei en dus minder inkomsten dan voorzien.

groei in procenten van het GDP

Als ik dan verder naar de stand van zaken rond de Brexit kijk moet ik wel overpeinzen hoe ver wij zijn afgeweken van de oorspronkelijke opzet van de Europese samenwerking tot de Europese Unie van nu.

De eerste stap na de oorlog was de Kolen en Staal Gemeenschap (zonder Groot Brittannië)  opgericht om de door de oorlog uitgeputte economie in Europa weer op gang te brengen en zo voortaan oorlogen te vermijden.

Daaruit kwam de Europese Economische Gemeenschap voort met vrijhandel en vrij verkeer van goederen en diensten.

Deze twee brachten de economie in Europa tot bloei.

Economische samenwerking tussen de Europese staten was de wortel van de vooruitgang.

De stap naar politieke ontwikkelingen echter na 1992 met het verdrag van Maastricht en daarin de oprichting van de Europese Unie, een unie van staten die een aantal kerntaken centraliseerde en de euro als munt van de Unie invoerde, hebben echter uiteindelijk geleid tot het willen uittreden van het Verenigd Koninkrijk (dat ook niet met volle overtuiging in 1969  lid geworden was van de Europese Economische Gemeenschap) en tot de fricties in de EU tussen oost en west en noord en zuid.

Er blijft binnen de EU het conflict bestaan van de keuze  tussen een Federale Unie met een gecentraliseerd gezag (in Brussel) of een Unie tussen zo zelfstandig mogelijke onafhankelijke staten met enkele gecentraliseerde kerntaken.

Daarnaast bestaat binnen de EU de vrees dat de as Frankrijk Duitsland een te grote invloed zou kunnen hebben op de politiek van de EU en de kleinere lidstaten zou overschaduwen, zeker indien Groot Brittannië is uitgetreden.

Als volgende zijn de zuidelijke staten van mening dat de opzet van de euro met de Maastrichtse restricties en de erop volgende uitwerking ervan in het Stability and Growth Pact (met sixpacks en zo) de noordelijke eurolanden bevoordeelt en de zuidelijke eurolanden belemmert economisch  optimaal  te functioneren.

Waar of niet waar, dat gevoel leeft en heeft zijn invloed.

En tijdens de Brexit onderhandelingen is het voor mij steeds duidelijker  geworden dat voor de EU het politieke aspect van de EU zwaarder weegt dan het economische.

Want een volledige breuk tussen het VK en de EU zal voor beide partijen economisch zware gevolgen hebben maar dat moet wijken voor de EU politieke regelgeving die ook grotendeels in het VK moet blijven gelden.

Maar dit zijn alweer alleen maar de overpeinzingen van een gepensioneerde en weetgierige leek.

Dit keer niet over cijfers

In vorige overpeinzingen merkte ik al op dat, mijns inziens  de kosten van het Nederlands ontwerp klimaatakkoord niet te becijferen zijn alleen al door de complexiteit van de problematiek.

Nu lees ik dat de prognose over de kostenverhoging van de gas en elektriciteits tarieven in het kader van dit ontwerpakkoord gebaseerd was op verouderde gegevens van 2017 en dat de ware kostenverhoging voor de burger aanzienlijk hoger zou uitvallen.

Dan gaat het over, sorry, het meest simpele onderdeel van het akkoord, de belasting die de overheid oplegt aan de burger boven op de kostprijs van de energie en het berekende gebruik per huishouden.

Dat de olieprijs op de wereldmarkt is gestegen, ach die maakt slechts een klein deel uit van de eindprijs voor de huishoud energie rekening.

Nu blijkt dat het planbureau voor de leefomgeving geen recentere gegevens heeft dan die van 2017 en voor de doorrekening van de rest van hun deel van het ontwerp klimaatakkoord ook die verouderde gegevens hanteert, als ik het tenminste goed heb gehoord.

Het lijkt mij dat de term “doorrekening” dan toch een andere betekenis krijgt.

Ik kijk naar de Duitse Energiewende en het aandeel in de prijs voor elektriciteit van de Duitse overheid voor de eindgebruiker en vergelijk die prijs met de elektriciteitsprijzen op de open markt.

Wij volgen Duitsland wat dat betreft.

Ik hoor dat men na deze doorrekening van het ontwerp klimaatakkoord, nu dus al falend bij de energie, afgaat op “feiten” die uit de doorrekeningen voortkomen.

Maar het zijn geen feiten maar ramingen, voorspellingen met veel onvoorzienbaars  in alle sectoren van ons leven en van ons nageslacht.

De echte “feiten” komen pas naar voren bij de uitvoering van een klimaatakkoord.

Vergelijk het met de enorme diversiteit aan “feiten” die speelt bij de Brexit, de uittreding van Groot Brittannië uit de Europese Unie, die meer lijkt een sprong in het duister dan de weg naar een voorspelbare toekomst.

Persoonlijk is mijn grootste zorg de zekerheid waarmee men algemeen in “new green deal” kringen stelt dat renewable energy sources (om de Engelse term te gebruiken) voor 100% een vraaggerichte elektriciteits levering kunnen verzorgen zonder nucleaire of fossiele backup (waaronder biomassa die ook fossiele brandstof is en CO2 uitstoot oplevert), behalve batterijen die dat nu niet kunnen.

Ons is grotere koopkracht beloofd, slechts enkele groepen, waaronder onze gepensioneerden, zouden er niet op vooruitgaan.

Koopkracht is echter nauw verbonden met inflatie en deflatie, dus prijsverhogingen en prijsverlagingen die ons geld meer koopkracht of juist minder doen hebben.

Daarnaast is ons vrij besteedbaar inkomen (bruto na aftrek van rijksbelastingen) nog onderhevig aan talrijke onontkoombare, laat ik het noemen, vaste kostenposten die steeds  minstens met de inflatie meestijgen zoals o.a. energie, woonkosten, waterschap kosten, milieuheffingen, andere heffingen  en daarnaast niet te vergeten de BTW.

Ons vrij besteedbare inkomen is dus slechts deels “vrij”.

Dan is er nog het verschil tussen vermogen en inkomen.

Erf een kasteel en wordt daardoor vermogend, maar dat vermogen kost je alleen maar geld, inkomen.

Alleen inkomen, ook uit vermogen, telt voor je koopkracht.

Zo gaat misschien dan wel het bedrag aan euro’s dat wij aan loon en andere inkomsten  ontvangen omhoog maar kan de vrije koopkracht door al die vaste lasten en inflatie behoorlijk aangetast worden.

Vorige keer heb ik ook gedacht over de tunnelvisie die de onderlinge samenhang van vraagstukken niet voldoende onderkent en zo simplificeert.

Zo zijn er ook in het buitenland groepen die steeds meer solar panel velden willen laten aanleggen (euphemistisch “parken” genoemd) om de CO2 uitstoot tot nul terug te brengen, andere zweren bij windparken (nog een euphemisme).

Maar weer andere groepen zien dat in toenemende mate als aantasten van de natuur, als milieuvervuiling en een gevaar voor o.a.de vogelstand.

Ik begin ook steeds meer de indruk te krijgen dat pressiegroepen niet verdragen dat andere mensen en groepen ook een andere mening zouden mogen kunnen hebben en dat dat ook doorwerkt in de politiek.

Wat men “politiek correct” noemt lijkt mij soms meer te zijn dan een gedragslijn en dat afwijken er van, een afwijkende mening, niet getolereerd moet worden maar gecorrigeerd of zelfs bestraft.

Tolerantie geldt  alleen binnen het kader van dat politiek correcte of zelfs door de pressiegroep geacht correcte.

En er wordt te weinig aandacht geschonken aan het feit dat alles wat wij in ons leven gebruiken uit de grond komt, niet voor niets grondstoffen genoemd, ook windmolens en zonnepanelen en accu’s voor elektrische auto’s.

Wij zijn teveel geneigd alleen naar het eindproduct te kijken en niet naar de weg van grond tot gebruik.

Ons bestaan en onze welvaart zijn echter het resultaat van mijnbouw, vaak in onderontwikkelde gebieden zonder onze wetgeving, ver van onze achtertuin, van transport, fabricage, verdere  transport, plaatsen en afbreken en vervangen en zo mogelijk recyclen.

Een aanslag op de natuur.

Daarnaast is ons leven afhankelijk van landbouw, veeteelt, bosbouw, eveneens een aanslag op onze natuur.

Tenslotte is arbeid ook verbruik van energie of dat nu menselijke arbeid is of mechanische.

Voor dit alles is naarmate de wereldbevolking toeneemt en de ontwikkeling ervan groeit steeds meer energie nodig.

En al deze energie, ook elektriciteit, moet worden opgewekt en wel zo dat hij vraaggericht beschikbaar komt.

Ook dat eist een aanslag op de natuur.

Maar de mens heeft zich juist daardoor kunnen handhaven, ontwikkelen en in aantal nog steeds enorm toenemen.

Dat brengt met zich mee de noodzaak voor een voortdurende groei van de wereldeconomie.

Dit alles in het juiste verband tot elkaar te brengen is noodzakelijk voor onze toekomst.

Dat wij doordacht moeten werken aan een optimaal sparen van onze bron van leven en

innovatie daarbij essentieel is geloof ik ook.

Maar wel goed doordacht.

Maar dit zijn weer alleen maar de persoonlijke overpeinzingen van een gepensioneerde (en een beetje gepassioneerde) leek.

Debat klimaatakkoord,

Stagnatie of Langzamer Groei, 

Schuld en Rente.

Er is maar al te veel te overpeinzen.

Er is een wirwar van door elkaar lopende elkaar kruisende en onderling beïnvloedende  ontwikkelingen.

Tezamen zullen zij een grote invloed hebben op de toekomst van de komende generaties.

Maar er is een gevaar dat teveel tunnelvisies en ideologieën en idealen het verband er  tussen zullen overschaduwen.

Als voorbeeld zie ik de controverse over de zeehonden opvang die geprofessionaliseerd zou worden.

De organisaties vinden dat er in de nieuwe opzet  te weinig aandacht is voor de belangen van zeehonden, zo lees ik.

Alleen door menselijk toedoen gewonde zeehonden zouden moeten worden geholpen.

En het gaat goed met het zeehonden bestand.

Maar dat was onaanvaardbaar voor de organisaties.

Voor de zeehonden moet alles wijken en dus stappen zij uit het overleg.        

En steeds wanneer ik hoor praten over onze normen en waarden en onze cultuur alsof die beide een eeuwige waarde hebben moet ik wat glimlachen.

Als ik die steeds heb zien veranderen sinds de tweede wereldoorlog weet ik dat zij even onderhevig aan ontwikkeling  zijn als de mens zelf.

                                                                                                                

Wie nog dacht dat de Centrale Banken geen invloed hebben op de aandelenkoersen verandert misschien nu toch van mening.

Onder de druk van teruglopende koersen en de problemen wereldwijd onder andere door de laatste verhoging van de FED rente tot 2.5% heeft de FED besloten het “tightenen”, dat is het verlagen van de FED balans door de opbrengst van aflopende door de FED als  QE opgekochte staatsobligaties niet opnieuw te beleggen (dus zoals de ECB wel gaat doen) maar die miljarden uit de geldcirculatie te halen, te verminderen.

Ook zal de FED andere effecten mee laten tellen bij de beoordeling of de rente verder verhoogd zal of kan worden, een voorzichtiger beleid dus.

Eigenlijk vreemd want de USA economie draait goed, de werkloosheid is ongekend laag, de inflatie niet te laag,  maar ik heb in mijn achterhoofd dat hier ook politieke achtergronden zijn.

Voor de USA handel is een lage rente, die de dollar niet te veel laat stijgen in waarde, gunstiger voor het terugdringen van het tekort op de handelsbalans,  bovendien moet, zo dacht ik, ongeveer 1 biljoen dollar extra door de staat worden geleend en een lagere rente is daarbij gunstiger voor de begroting.

Onmiddellijk reageerden de aandelenmarkten en de koersen begonnen weer te stijgen.

Wereldwijd, want ook in de eurozone is de wereldwijde vertraging van de groei (of het gevaar voor recessie, negatieve groei, krimp dus) te merken.

Kijk maar naar onderstaand PMI index overzicht.

Weliswaar blijft er voor de meeste landen nog groei (boven 50) maar die groei is wel afnemend.

De Europese Centrale Bank zal hier ongetwijfeld op moeten reageren hoewel zij toch nog steeds een losse, ruime politiek voeren: de bedragen voor afgeloste door de bank opgekochte  staatsleningen blijven in de circulatie, er worden waarschijnlijk nieuwe obligaties voor aangekocht en de rente blijft laag.

Sinds 2000 zijn de rentetarieven van de ECB gezakt van bijna 5% naar nu 0%. Zoals blijkt uit de volgende grafiek.

Het is duidelijk dat dat een grote invloed heeft op het rendement van spaargeld.

Wat de ECB als middelen bij groeiverlaging of recessie overblijft zijn nieuwe (of vervangende) langdurige leningen aan banken tegen een nul rente tarief (ltro) waardoor de banken ruimte krijgen om leningen te verstrekken tegen lage rente.

Of het schrikbeeld van negatieve rente waardoor spaarders en pensioenfondsen nog eens extra getroffen zouden worden.

Ik denk dat we nog nauwelijks van een open economie kunnen spreken, door de invloed van vooral de centrale banken met hun monetaire politiek lijkt het meer en meer een geleide economie te worden.

Maar de huidige situatie na vele jaren van geld creëren en renteverlagingen hebben naar mijn zeer persoonlijke mening niet veel economische zoden aan de dijk gezet.

De (wereld)economie kan de gevolgen van het (deels) stopzetten van QE en lage rente, dus het normaliseren van de economie, kennelijk niet opvangen en verlenging van de geldverruiming en goedkoop lenen lijkt noodzakelijk.

Natuurlijk spelen andere factoren mee zoals de wil van de USA hun handelsbalans die al decennia lang negatief is te verbeteren.

Maar de voornaamste elementen zijn de groeivertraging in China,  de dreigende voor zowel de EU als het VK, vijandige Brexit,  een minder grote geldvoorraad en  hogere rentetarieven, een gevolg van het verminderen van wat men stimulatie noemt maar in feite steun is door geld te creëren.

Met daarbij als bijwerking het vergroten van de al bestaande schuldenberg.

De schuld van de eurozone landen is in 2017 sinds het jaar 2000 meer dan verdubbeld (103%) in euro’s terwijl het GDP in euro’s met 67,8% is gestegen.

Zie de volgende plaatjes.

Daarbij moeten we, zo denk ik, tevens betrekken dat de ECB 2.55 biljoen euro’s heeft bijgedrukt om eurolanden  staatsobligaties op te kopen en zo de rentelast voor die euroschuld uiterst laag of zelfs negatief te maken en zo de economie nog meer heeft ondersteund.

Maar een staat kan volgens de MMT (Modern Monetary Theory) toch niet failliet gaan, want de staat (als die tenminste die bevoegdheid heeft, want die ligt nu in handen van de onafhankelijke centrale banken) kan ongelimiteerd geld bijdrukken.

Schrale troost want dan is er juist het gevaar van inflatie en hyperinflatie.

Dus een keus between the devil and the deep blue sea.

2018 was wat economische groei betreft al minder rooskleurig dan 2017 en de prognoses van IFM, OECD en voor de eurozone de EC voor 2019 zijn al enkele malen naar beneden bijgesteld.

Nu in januari 2019 is de groei prognose voor dit jaar voor de eurozone weer verder bijgesteld van 1.9% naar 1.3%, een daling van 0.6% en voor de EU als geheel van 1.9% naar 1.5% en voor 2020 voor de eurozone van 1.7% naar 1.6% en voor de EU van 1.8% naar 1.7%.

Ook voor 2018 zal de groei lager uitkomen dan in de prognoses.

De Global Manufacturing Index daalde voor januari 2019 naar 50.7 (december 51.7).

In de eurozone is de daling ook zichtbaar:

Nederland blijft het binnen de eurozone het best doen, Duitsland is een onverwachte daler.

De diesel problemen spelen daarbij ook een rol.

Dat de lasten voor de burger, nu de EU en ook de Nederlandse regering  de streefgetallen van het Parijse akkoord om de uitstoot van CO2 te verminderen en te neutraliseren heeft overgenomen, flink zullen stijgen is wel duidelijk.

Als voorbeeld de prijsstijging in Duitsland van de elektriciteitsprijs in het kader van de energiewende, met nu een belastingdeel ervan van meer dan 50% en zo de de hoogste prijs in de EU:

Die stijging van de elektriciteitsprijs is bovendien slechts een deel van de totale kosten.

In  ieder geval is er nu met het ontwerp klimaatakkoord door de politiek een knoop doorgehakt in de klimaat controverse tussen activisten en sceptici en zal de politiek  duidelijkheid moeten geven over de te nemen maatregelen.

Nu komt de discussie niet meer over “of” maar over “hoe”,  de discussie over de uitvoering van dat besluit, waarbij kernenergie kennelijk wordt uitgesloten.

In mijn vorige blog heb ik als mijn mening gegeven dat uiteindelijk de burgers de kosten zullen moeten dragen, de staatsinkomsten zijn immers het deel van het GDP dat door de overheid in zijn begroting via belastingen en heffingen wordt opgeëist, subsidies en belastingverlichting voor sectoren komen dus ten laste van de belastingbetaler.

Ook zal nog moeten worden besloten hoe de “backup” te regelen omdat er nog steeds geen oplossing is voor het opslaan van elektriciteit in de enorme mate die nodig is om periodes met te weinig wind en zon te overbruggen en hoe die backup te financieren.

Daar wordt in het ontwerp niet ingegaan.

Ook zal moeten worden nagegaan wat de rol van Nederland binnen de EU moet zijn bij de energie revolutie.

Dat is een politieke verantwoordelijkheid.

Als niet de andere EU leden soortgelijke maatregelen treffen als in het ontwerp akkoord aangegeven zal de Nederlandse concurrentiepositie en dus de economie daaronder lijden en zal bovendien het effect op de uitstoot in de wereld miniem zijn.

Hier is, naar mijn idee, het noodzakelijk dat de EU landen alle hetzelfde beleid voeren en soortgelijke maatregelen treffen en uitvoeren.

Dat dat overigens wereldwijd niet zal gebeuren en landen met de grootste uitstoot tot 2030 uitstel hebben is zeker.

Als ondernemingen om kosten redenen zouden uitwijken naar landen die minder maatregelen nemen zou dat de uitstoot slechts verplaatsen en niet verminderen.

Dan is het slechts symbool politiek met hoge kosten.

Wat die kosten betreft, de eurozone werkt nog steeds zakelijk gezien met verlies.

Natuurlijk zullen de grote investeringen nodig voor uitvoering van de vermindering van de CO2 uitstoot een flinke invloed hebben op de schuldontwikkeling.

Pas als er een behoorlijke groei is en een positieve begroting kan de enorme eurozone schuld worden verminderd.

De kans daarop is in 2018, na een veelbelovend 2017, niet aanwezig en bij een verder teruglopende groei, gezien de laatste  flink lagere prognoses, nog ver weg.

Tot nu toe is de eurozone begroting vrijwel altijd negatief geweest, een constant begrotingstekort d.w.z. er is steeds door de overheid meer uitgegeven dan binnenkwam.

Zie de volgende grafiek die de begroting van de eurozone en EU laat zien van 1999 tot 2017.

Want het is natuurlijk eenvoudig te zeggen dat pas bij een tekort van meer dan 3% de Europese Commissie zou moeten ingrijpen (hetgeen nog nooit, behalve bijna bij Italië) echt is gebeurd.

Maar elk begrotingstekort doet de schuld in euro’s toenemen.

Dat dat tekort te financieren viel is grotendeels te danken aan de lage rentestand door de ECB vastgesteld en doordat er voldoende kapitaal beschikbaar was uit de bijgedrukte 2.55 biljoen euro.

Door de lage rentestand en de achterblijvende loonontwikkelingen gepaard aan de lage financieringskosten voor het grote bedrijfsleven zijn daarbij  de verschillen tussen  arbeidsbeloning en kapitaalsvermeerdering, tussen lage inkomens  en hoge inkomens steeds toegenomen.

Bezie in dat licht de volgende grafiek die laat zien hoeveel gezinnen in de EU niet in staat zijn hun huis behoorlijk te verwarmen.

Afgezien van het feit dat dit weer de zeer grote koopkracht verschillen tussen de EU lidstaten toont is hierin eveneens te zien wie het meest zullen gaan lijden onder stijgende elektriciteitskosten.

Uiteraard zijn er inkomensgroepen voor wie die stijgende prijzen geen probleem zullen zijn.

Ik heb, cynisch gezien, de indruk dat de deelnemers aan het klimaatoverleg in 2015 in Parijs die juichten bij het tekenen ervan tot die groep zullen behoren.

Klimaatakkoord en zeehondenhulp zijn slechts onderdelen in een gecompliceerde wereld met talloze onderling afhankelijke vraagstukken.

Er komt  veel meer kijken voor het  zeker stellen van de wereld voor ons nageslacht.

Maar tunnelvisies en wegkijken zouden dat kunnen doen vergeten.

Maar zoals altijd en immer, dit zijn alleen maar de overpeinzingen van een volslagen leek op leeftijd die de  wereld in en na de tweede wereldoorlog zo drastisch heeft zien veranderen